Quạt công nghiệp có tốn điện không

Trả lời ngắn: Quạt công nghiệp có tốn điện không phụ thuộc vào công suất tại điểm làm việc và số giờ chạy mỗi ngày, chứ không phụ thuộc vào tên gọi “quạt công nghiệp”. Quạt 0,75 kW chạy 8 giờ một ngày chỉ dùng 6 số điện, trong khi quạt 320 kW cùng thời gian dùng tới 2.560 số. Bài này hướng dẫn cách tính số điện một tháng theo công suất đã công bố của dòng DN, từ 0,37 tới 320 kW.

1. Tách rõ ba nhóm quạt trước đã

Cụm từ “quạt công nghiệp” che ba nhóm quạt rất khác nhau, mỗi nhóm một dải công suất riêng. Gộp chung rồi hỏi tốn điện hay không sẽ không có câu trả lời đúng. Muốn tính tiền điện, trước hết phải xác định quạt mình hỏi thuộc nhóm nào.

Nhóm thứ nhất là quạt làm mát di động trong xưởng nhỏ, công suất thường chỉ 100–300 W. Mỗi giờ nhóm này chỉ dùng một phần nhỏ của một số điện, nên tiền điện mỗi tháng thường không đáng kể. Đây là quạt làm mát, không phải quạt hệ thống.

Nhóm thứ hai là quạt hút gắn tường và quạt hút mái, công suất 0,18–1,5 kW, hút khí thải và cấp khí tươi qua tường hoặc mái. Một chiếc 0,75 kW chạy 8 giờ một ngày dùng 6 số điện, con số này sẽ dùng lại ở mục 2.

Nhóm thứ ba mới là quạt ly tâm hệ thống thuộc dòng quạt công nghiệp DN: công suất đã công bố 0,37–320 kW, lưu lượng 600–120.000 m³/h, cột áp 120–8.000 Pa, điện 380V/50Hz. Hai dải công suất ở hai nhóm trên — 100–300 W và 0,18–1,5 kW — là của nhóm quạt khác, không phải dải của dòng DN, nên không dùng để suy ra tiền điện của một model DN. Phần còn lại của bài chỉ tính theo dải DN, với 14 model của dòng quạt công nghiệp này.

2. Công thức tính tiền điện

Công thức chỉ có ba yếu tố: công suất, giờ chạy và đơn giá điện. Số điện một ngày bằng công suất (kW) nhân với số giờ chạy trong ngày. Tiền điện một tháng bằng số điện một ngày nhân với đơn giá điện thực tế của xưởng và số ngày chạy trong tháng.

Ví dụ: quạt 0,75 kW chạy 8 giờ một ngày dùng 6 số điện, vì 0,75 nhân 8 bằng 6. Quạt 55 kW chạy 8 giờ dùng 440 số điện, vì 55 nhân 8 bằng 440. Cùng 8 giờ chạy, quạt lớn hơn dùng gấp khoảng 73 lần số điện.

Đơn giá điện không có một mức chung cho mọi xưởng, vì mỗi xưởng áp một biểu giá khác nhau theo giờ cao điểm và giờ thấp điểm, hợp đồng mua điện và sản lượng dùng trong tháng. Bài này không chốt một mức giá điện cụ thể nào, mà chỉ tính ra số điện. Muốn biết tiền, lấy số điện trong bài nhân với đơn giá trên hóa đơn điện thực tế của xưởng mình.

Lưu ý khi đọc công suất trên catalogue: con số kW công bố là công suất của model ở dải làm việc của nó, còn số điện thực tế tính theo công suất tại điểm làm việc. Quạt chạy non tải dùng ít điện hơn mức lớn nhất của dải, như mục 4 sẽ nói rõ.

3. Bảng ví dụ theo dải DN

Bảng dưới đây tính số điện theo công suất đã công bố của dòng DN, ở hai mức giờ chạy mỗi ngày là 8 giờ và 16 giờ, và một tháng giả định 26 ngày làm việc, mỗi ngày chạy 8 giờ. Giả định 26 ngày được ghi rõ để người đọc tự đổi lại theo số ngày chạy thực tế của xưởng mình. Mọi con số trong bảng đều là số điện, chưa phải tiền — tiền thực tế bằng số điện nhân đơn giá điện của xưởng.

Tăng giờ chạy gấp đôi thì số điện một ngày tăng gấp đôi, nhưng tăng công suất mới làm số điện nhảy vọt. Quạt 0,75 kW chạy 8 giờ một ngày dùng 156 số một tháng, trong khi quạt 320 kW cùng giờ chạy dùng 66.560 số. Vì vậy chọn đúng công suất quan trọng hơn nhiều so với việc cắt giảm một hai giờ chạy.

Ví dụ ở đầu dải, quạt ly tâm thấp áp DN-LP-250 công bố công suất 0,75–150 kW, lưu lượng 1.000–120.000 m³/h, cột áp 600–5.000 Pa, truyền động gián tiếp qua dây curoa. Một model trong dải này có thể chỉ dùng 6 số một ngày ở mức 0,75 kW, hoặc tới 1.200 số một ngày ở mức 150 kW, tùy điểm làm việc. Vì vậy tra bảng phải tra theo công suất tại điểm làm việc, không tra theo tên model.

4. So sánh cùng một nhu cầu

So sánh tiền điện chỉ có nghĩa khi hai phương án phục vụ cùng một nhu cầu. Lấy ví dụ một hệ hút bụi cần lưu lượng 40.000 m³/h: quạt ly tâm hút bụi DN-MP-1250 công bố công suất 55 kW cố định, dải lưu lượng 40.000–55.000 m³/h, nên nhu cầu này nằm ngay ở đầu dải của model.

Với 55 kW chạy 8 giờ một ngày, hệ này dùng 440 số điện một ngày và 11.440 số một tháng với giả định 26 ngày, chưa nhân đơn giá điện.

Điểm cần nhấn mạnh: công suất thực tế tại điểm làm việc mới quyết định tiền điện, không phải công suất lớn nhất của dải DN. Dải DN kéo dài tới 320 kW, nhưng một hệ chỉ cần 40.000 m³/h không dùng tới mức đó. Ngược lại, một model nhỏ hơn nhưng phải chạy quá tải để đủ lưu lượng cũng không tiết kiệm hơn. Bài này không bịa phương án đối chứng và không so kW của DN-MP-1250 với model khác khi chưa có số điểm làm việc của model đó.

Ghi chú về số liệu: cột áp của DN-MP-1250 được nguồn ghi là 3.000–2.800 Pa, tức ghi đảo ngược, và kiểu truyền động của model này hiện chưa xác định. Hai chi tiết này không ảnh hưởng tới cách tính số điện ở trên, nhưng không nên dùng dải áp suất đó làm căn cứ chọn model.

5. Bốn thói quen làm tăng tiền điện

Ngoài công suất và giờ chạy, bốn thói quen dưới đây làm tiền điện tăng lên mà nhiều xưởng không để ý.

Thứ nhất, chọn quạt quá lớn so với nhu cầu. Quạt lớn hơn mức cần thiết chạy non tải cả đời, vừa tốn tiền mua quạt vừa tốn điện mỗi ngày.

Thứ hai, chạy cả khu vực không có người. Hệ hút bụi chạy cho toàn bộ nhà xưởng trong khi chỉ một khu vực đang sản xuất là lãng phí rõ nhất. Tắt quạt ở khu vực không làm việc sẽ cắt được nhiều giờ chạy vô ích.

Thứ ba, không vệ sinh làm giảm lưu lượng. Lọc bụi bám dày và cánh quạt bám bụi đều làm lưu lượng thực tế giảm xuống. Khi gió yếu đi, nhiều xưởng tăng tốc độ quạt để bù, và tiền điện tăng theo. Vệ sinh định kỳ giữ lưu lượng đúng thiết kế.

Thứ tư, chạy tốc độ cao liên tục. Quạt chạy hết tốc độ cả ngày, kể cả những giờ nhu cầu gió thấp, dùng nhiều điện hơn mức cần thiết.

Biến tần thường được nhắc tới như một cách giảm tốc độ quạt khi nhu cầu gió thấp. Về nguyên tắc chung, giảm tốc độ thì lưu lượng và công suất tiêu thụ giảm theo, nên chạy đúng tốc độ cần thiết dùng ít điện hơn chạy hết tốc độ liên tục. Bài này chỉ nêu nguyên tắc chung, không khẳng định quạt DN có biến tần đi kèm, và không nêu mức tiết kiệm cụ thể nào.

Bốn thói quen trên cũng là bốn điểm cần kiểm tra đầu tiên khi tiền điện tăng mà sản lượng không đổi. Cách chọn đúng công suất ngay từ đầu đã có trong bài cách chọn quạt công nghiệp cho nhà xưởng.

6. Câu hỏi thường gặp

Quạt ly tâm và điều hòa cái nào tốn điện hơn? Không có câu trả lời chung, vì hai thiết bị phục vụ hai việc khác nhau: điều hòa hạ nhiệt độ không khí, còn quạt ly tâm hút khí thải và cấp khí tươi cho hệ thống. So sánh trực tiếp kW khi nhu cầu khác nhau sẽ cho kết quả sai, vì quạt không làm mát không khí như điều hòa, và điều hòa không hút bụi hay cấp khí cho dây chuyền. Xem bài so sánh quạt HVLS với điều hòa để thấy vì sao hai thiết bị thường đi cùng nhau thay vì thay thế nhau.

Quạt chạy 24/24 thì tính tiền điện sao? Dùng đúng công thức ở mục 2, chỉ thay giờ chạy thành 24. Quạt 55 kW chạy liên tục 24 giờ dùng 1.320 số điện một ngày, và với giả định chạy 30 ngày trong tháng thì dùng 39.600 số một tháng. Quạt chạy liên tục cũng cần vệ sinh định kỳ, vì lọc bụi bám dày dần làm lưu lượng giảm.

Giảm tiền điện bằng cách nào mà không giảm gió? Giữ đúng lưu lượng yêu cầu rồi cắt phần điện thừa: chọn đúng công suất ngay từ đầu, vệ sinh lọc bụi và cánh quạt định kỳ, chỉ chạy những khu vực đang sản xuất, và chạy đúng tốc độ theo nhu cầu từng giờ. Bốn việc này đều không làm giảm gió.

Tiền điện của quạt công nghiệp không nằm ở tên gọi chung mà nằm ở công suất tại điểm làm việc và số giờ chạy — tính đúng hai con số đó thì khỏi phải đoán.