Vòng bi trong gối đỡ ngâm dầu: mã bi, hãng bi, khi nào thay?

Trả lời ngắn: Vòng bi là bộ phận chịu tải của trục quay bên trong gối đỡ ngâm dầu Winston, đồng thời là phần hao mòn chính của gối theo thời gian chạy. Dòng Winston dùng hai họ vòng bi: bi rãnh sâu dãy 6300 và bi tang trống tự lựa dãy 22xxx, mã bi cố định theo model gối. Hãng bi lắp sẵn là NSK cho LK-280-6316 và ZWZ cho 13 model còn lại; khi đặt hàng có thể chọn hãng bi Koyo, C&U hoặc ZWZ. Thay vòng bi khi vỏ gối còn tốt và xuất hiện dấu hiệu kêu to, nóng, rung tăng hoặc rò dầu; thay cả gối khi vỏ nứt hoặc cong vênh.

1. Vòng bi làm gì trong gối đỡ ngâm dầu?

Trục quay liên tục của quạt công nghiệp và máy bơm tựa lên vòng bi bên trong gối đỡ. Vòng bi giữ trục quay đúng tâm, đỡ trục trong suốt thời gian máy chạy và là bộ phận chịu tải chính của gối.

Vỏ gối bằng gang chứa vòng bi, bể dầu bao quanh vòng bi. Dầu bôi trơn vòng bi và tản nhiệt sinh ra khi trục quay. Nhờ ngâm trong dầu, vòng bi được bôi trơn liên tục trong suốt thời gian máy chạy.

Trong các bộ phận của gối, vòng bi là phần chuyển động và hao mòn chính: vòng bi mòn dần theo thời gian chạy và tới lúc cần thay, trong khi vỏ gối gang, chân đế và nắp thường còn dùng được. Vì vậy, biết mã bi và hãng bi của gối mình đang dùng là bước đầu tiên trước khi nghĩ tới chuyện thay bi.

Dòng Winston tại Tiến Phát có 14 model, vỏ gang, làm mát bằng dầu hoặc nước, chịu nhiệt tới 500°C ở mức dòng, bảo hành 12 tháng. Dải toàn dòng: trục 28–85 mm, cao gối 80–375 mm. Con số 500°C là khả năng chịu nhiệt của gối đỡ, không phải nhiệt độ vận hành của vòng bi hay của dầu.

2. Hai họ vòng bi đang dùng: bi rãnh sâu 6300 và bi tang trống tự lựa 22xxx

Bài cách đọc mã đã giải mã chi tiết hai họ vòng bi trong dòng; ở đây chỉ nhắc gọn lại để đọc đúng mã khi cần thay bi. Số cuối trong tên model chính là mã vòng bi lắp trong gối, mã bi cố định theo model gối và không đổi khi đổi hãng bi.

Bi rãnh sâu dãy 6300 gồm sáu mã: 6308, 6309, 6310, 6312, 6314 và 6316. Mười model trong dòng dùng họ bi này, đi với các model họ H và họ GH cỡ vừa. Ví dụ: gối đỡ ngâm dầu H-80-6308 dùng bi 6308, trục 28 mm, cao gối 80 mm, trọng lượng 18 kg — nhỏ nhất dòng.

Bi tang trống tự lựa dãy 22xxx gồm bốn mã: 22312, 22314, 22316 và 22320. Bốn model họ LK cỡ lớn dùng họ bi này, ví dụ LK-375-22320 dùng bi 22320, trục 85 mm, cao gối 375 mm, trọng lượng 300 kg — lớn nhất dòng.

Lưu ý: lỗ trong tiêu chuẩn của mã bi không bằng đường kính trục đã công bố — bi 6308 có lỗ trong tiêu chuẩn 40 mm nhưng trục của H-80-6308 là 28 mm. Khi cần thay bi, dùng mã bi đọc trên vòng bi cũ hoặc số cuối trong tên model gối cũ, không tra bảng tiêu chuẩn để suy trục.

3. Hãng bi lắp sẵn và hãng bi tuỳ chọn khi đặt

Hãng bi lắp sẵn trong gối Winston là NSK cho gối đỡ ngâm dầu LK-280-6316, và ZWZ cho 13 model còn lại. Nghĩa là khi nhận gối mới, vòng bi bên trong đã là hãng đó, không cần chọn thêm.

LK-280-6316 là model duy nhất trong dòng lắp sẵn bi NSK: trục 65 mm, cao gối 280 mm, vòng bi 6316, dài gối 1140 mm, rộng chân đế 510 mm, dài trục 140 mm theo bản vẽ Winston. Mười ba model còn lại, từ H-80-6308 tới LK-375-22320, đều lắp sẵn bi ZWZ.

Khi đặt hàng, khách có thể chọn hãng bi Koyo, C&U hoặc ZWZ. Điểm cần nhớ: mã bi cố định theo model gối, chỉ hãng bi là tuỳ chọn. Đổi hãng bi không đổi mã bi — gối dùng bi 6316 thì chọn hãng nào vẫn là bi 6316, gối dùng bi 22320 thì chọn hãng nào vẫn là bi 22320.

Phân biệt hai ý này tránh nhầm lẫn khi hỏi mua: “gối này lắp sẵn bi hãng nào” thì câu trả lời là NSK hoặc ZWZ theo từng model; muốn dùng hãng khác thì nói rõ ngay khi đặt.

4. Khi nào vòng bi cần thay: bốn dấu hiệu

Bốn dấu hiệu cho thấy vòng bi đã mòn và cần thay: kêu to, nóng, rung tăng và rò dầu. Chỉ một dấu hiệu rõ rệt cũng đủ để kiểm tra gối ngay.

Kêu to. Tiếng rít hoặc tiếng lạch cạch phát ra từ gối khi máy chạy là dấu hiệu thường gặp nhất: vòng bi mòn làm bề mặt lăn không còn trơn.

Nóng. Vỏ gối dưới 70°C là bình thường; nóng hơn thường do thiếu hoặc thừa dầu, lệch tâm hoặc ổ bi hỏng.

Rung tăng. Trục rung mạnh hơn trước, rung lan sang bệ máy. Vòng bi mòn làm trục không còn quay đúng tâm, độ rung tăng dần theo mức độ mòn.

Rò dầu. Dầu rò ra ngoài qua phớt chắn dầu, mức dầu trong gối tụt dần. Bi thiếu dầu sẽ mòn nhanh hơn, nên rò dầu vừa là dấu hiệu phớt mòn, vừa là nguyên nhân khiến bi mau hỏng.

Một dấu hiệu riêng lẻ chưa đủ để kết luận bi hỏng. Trước khi quyết định thay bi, kiểm tra mức dầu trong gối và độ lệch tâm của trục, vì thiếu hoặc thừa dầu và lệch tâm cũng gây kêu và nóng. Nếu các dấu hiệu còn sau khi đã kiểm tra dầu và căn chỉnh, vòng bi đã mòn và cần thay.

5. Thay bi hay thay cả gối: quyết định theo vỏ gối

Thay vòng bi khi vỏ gối còn tốt: vỏ không nứt, không cong vênh, chân đế còn nguyên vẹn, lỗ bắt còn khớp với bệ máy. Trường hợp này chỉ cần thay vòng bi bên trong, giữ lại vỏ gối và chân đế, vừa đủ để trục quay trở lại bình thường.

Thay cả gối khi vỏ nứt, cong vênh, chân đế gãy hoặc lỗ bắt mòn lệch. Thay bi mới vào vỏ đã hỏng thì bi mau hỏng lại, trục vẫn lệch tâm và máy vẫn rung, nên thay bi trong trường hợp này chỉ tốn thêm một lần tháo lắp.

Việc kiểm tra vỏ gối, mức dầu và phớt chắn dầu nằm trong công việc bảo trì gối đỡ ngâm dầu định kỳ. Phát hiện sớm vỏ xuống cấp thì quyết định thay bi hay thay cả gối dễ hơn.

Nói gọn: bi mòn thì thay bi, vỏ hỏng thì thay cả gối. Giữ vỏ tốt để thay bi tiết kiệm hơn thay cả gối, nhưng giữ vỏ hỏng để thay bi thì tốn kém hơn về sau.

6. Đặt thay bi cần gửi gì cho kỹ thuật?

Ba thứ cần gửi: mã vòng bi, model gối và ảnh gối cũ. Mã bi đọc từ mã dập trên vòng bi cũ hoặc số cuối trong tên model gối cũ; ảnh gối cũ giúp kỹ thuật nhìn thấy tình trạng vỏ và chân đế.

Để đối chiếu chắc chắn, gửi đủ 5 con số đo trên gối cũ: đường kính trục, cao gối, mã vòng bi, dài gối và rộng chân đế. Mã bi một mình chưa đủ, vì cùng một mã bi có thể đi với nhiều model khác cao gối — ví dụ bi 6314 đi với GH-140-6314 cao 140 mm và LK-250-6314 cao 250 mm.

Đo trục thực tế bằng thước kẹp trước khi chốt. Sáu model trong dòng có hai cỡ trục, ghi bằng chữ “hoặc”: 48 hoặc 42 mm, 55 hoặc 60 mm, 65 hoặc 70 mm — cỡ trục là thông số đặt hàng theo trục thực tế.

Nếu muốn dùng hãng bi khác hãng lắp sẵn, nói rõ hãng muốn chọn — Koyo, C&U hoặc ZWZ — ngay khi gửi thông tin, vì mã bi cố định nhưng hãng bi là tuỳ chọn. Có đủ các thông tin này, kỹ thuật đối chiếu với 14 model đang bán để tìm đúng gối và đúng bi thay thế.

Câu hỏi thường gặp

Vòng bi trong gối đỡ ngâm dầu dùng những mã nào?

Hai họ: bi rãnh sâu dãy 6300 gồm 6308, 6309, 6310, 6312, 6314, 6316; bi tang trống tự lựa dãy 22xxx gồm 22312, 22314, 22316, 22320. Mã bi cố định theo model gối, đọc từ số cuối trong tên model.

Gối đỡ Winston lắp sẵn vòng bi hãng nào?

NSK cho LK-280-6316, ZWZ cho 13 model còn lại. Khi đặt hàng có thể chọn hãng bi Koyo, C&U hoặc ZWZ; mã bi không đổi khi đổi hãng bi.

Vòng bi kêu to có phải thay ngay không?

Chưa vội. Kiểm tra mức dầu và độ lệch tâm trước, vì thiếu hoặc thừa dầu và lệch tâm cũng gây kêu và nóng. Nếu gối vẫn kêu sau khi đã kiểm tra dầu và căn chỉnh, vòng bi đã mòn và nên thay.

Thay vòng bi có cần thay cả gối đỡ không?

Không, nếu vỏ gối còn tốt: vỏ không nứt, không cong vênh, chân đế còn nguyên. Thay cả gối khi vỏ nứt hoặc cong vênh, vì thay bi mới vào vỏ hỏng thì bi mau hỏng lại.