Bảo trì gối đỡ ngâm dầu và xử lý kêu to, nóng, rò dầu

Trả lời ngắn: Bảo trì gối đỡ ngâm dầu Winston gồm năm việc: kiểm tra mức dầu và chất lượng dầu, kiểm tra phớt chắn dầu, vệ sinh vỏ gối, kiểm tra chân đế và bu lông siết, nghe tiếng vòng bi khi máy chạy. Gối kêu to thường do vòng bi mòn, lắp lệch tâm hoặc thiếu dầu; gối nóng thường do thiếu hoặc thừa dầu, lệch tâm hoặc ổ bi hỏng; rò dầu thường do phớt mòn, nạp dầu quá nhiều hoặc vỏ nứt. Không có mốc cố định cho việc thay dầu hay thay bi.

1. Bảo trì gối đỡ ngâm dầu gồm những hạng mục nào?

Kiểm tra mức dầu và chất lượng dầu: mức dầu thấp thì vòng bi thiếu bôi trơn; dầu bẩn thì vòng bi mòn nhanh. Kiểm tra phớt chắn dầu: phớt mòn hoặc chai cứng thì dầu rò ra ngoài, mức dầu tụt dần. Vệ sinh vỏ gối: bụi bám trên vỏ giữ nhiệt và che mất vết rò, vết nứt nhỏ. Kiểm tra chân đế và bu lông siết: chân đế lỏng làm gối rung, trục lệch tâm, vòng bi mòn nhanh. Nghe tiếng vòng bi khi chạy: gối chạy êm thì tiếng đều; gối có vấn đề thì tiếng rít, lạch cạch, hoặc to dần.

Dòng Winston tại Tiến Phát có 14 model, vỏ gang, làm mát bằng dầu hoặc nước, chịu nhiệt tới 500°C ở mức dòng, bảo hành 12 tháng. Dải toàn dòng: trục 28–85 mm, cao gối 80–375 mm. Con số 500°C là khả năng chịu nhiệt của gối đỡ, không phải nhiệt độ vận hành của vòng bi hay của dầu. Gối cỡ lớn như gối đỡ ngâm dầu LK-375-22320 — trục 85 mm, cao gối 375 mm, vòng bi 22320, trọng lượng 300 kg — càng cần bảo trì định kỳ.

2. Kiểm tra mức dầu và chất lượng dầu thế nào?

Mức dầu kiểm tra bằng que thăm dầu hoặc mắt thăm dầu trên vỏ gối, khi máy đang dừng và dầu đã lắng xuống. Mức dầu phải nằm trong vạch cho phép: thấp thì vòng bi thiếu dầu, cao thì dầu khuấy mạnh sinh nhiệt và dễ rò qua phớt. Châm thêm dầu từ từ tới đúng vạch, không châm thừa.

Chất lượng dầu nhìn bằng mắt: dầu còn tốt thì trong, màu vàng nhạt, không có cặn. Dầu cần thay khi đã đen đặc, có cặn kim loại lấp lánh, có mùi khét hoặc lẫn nước thành màu sữa.

Dầu dùng cho gối đỡ ngâm dầu là dầu bánh răng hoặc dầu tuabin ISO VG 46–68. Gối này ngâm trong dầu, không dùng mỡ — đừng lẫn với gối bôi mỡ.

Không có mốc cố định cho việc thay dầu bằng giờ chạy hay bằng tháng. Nhà cung cấp chưa công bố chu kỳ thay dầu cho dòng gối này, nên không có con số giờ hay tháng nào để căn theo. Kiểm tra dầu thường xuyên và thay dầu khi dầu đã bẩn hoặc lẫn nước.

3. Kiểm tra phớt, vỏ gối và chân đế ra sao?

Phớt chắn dầu kiểm tra bằng cách nhìn quanh miệng gối, chỗ trục chui ra khỏi vỏ. Vết dầu ướt quanh miệng gối, bụi bám thành vệt dầu, hoặc dầu nhỏ giọt xuống bệ máy đều là dấu hiệu phớt đã mòn hoặc chai cứng. Tới lúc phớt mòn thì thay phớt và kiểm tra lại mức dầu.

Lau sạch bụi và dầu bám bên ngoài vỏ, để vết nứt và vết rò mới nhìn thấy. Vỏ nứt thì dầu rò theo vết nứt, phải thay cả gối. Lắc nhẹ gối xem có lung lay hay không, siết lại bu lông nào lỏng. Bu lông lỏng làm gối rung và lệch tâm.

Với bản giải nhiệt nước, kiểm tra thêm cổng nước vào và ra có rò nước hay tắc hay không. Ví dụ gối đỡ ngâm dầu GH-140-6314 là bản giải nhiệt nước — trục 55 hoặc 60 mm, cao gối 140 mm, vòng bi 6314, trọng lượng 74 kg — nên ngoài dầu và phớt còn phải kiểm tra nước làm mát. Nước rò vào gối làm dầu lẫn nước thành màu sữa, vòng bi mòn rất nhanh.

4. Gối kêu to: ba nguyên nhân và cách xử lý

Gối kêu to là sự cố hay gặp nhất, và có ba nguyên nhân chính: vòng bi mòn, lắp lệch tâm, thiếu dầu. Việc đầu tiên khi gối kêu là xác định đúng nguyên nhân.

Thiếu dầu. Kiểm tra mức dầu trước tiên, vì đây là nguyên nhân dễ xử lý nhất. Mức dầu thấp thì vòng bi khô, tiếng kêu thường là tiếng rít đều. Châm dầu tới đúng vạch rồi chạy thử: nếu tiếng kêu hết thì nguyên nhân là thiếu dầu. Nếu châm đủ dầu mà gối vẫn kêu thì nguyên nhân nằm ở chỗ khác.

Lắp lệch tâm. Trục gối không thẳng hàng với trục máy thì vòng bi chịu lực một bên, tiếng kêu thường là tiếng lạch cạch theo vòng quay. Xử lý là căn chỉnh lại cho tim trục thẳng hàng, siết chặt chân đế, rồi chạy thử. Gối lệch tâm mà cứ để chạy tiếp thì vòng bi mòn nhanh.

Vòng bi mòn. Vòng bi mòn dần theo thời gian chạy, tiếng kêu không hết sau khi đã châm đủ dầu và căn chỉnh lại. Đây là lúc vòng bi cần thay: vỏ gối còn tốt thì chỉ thay vòng bi bên trong. Mã vòng bi cố định theo model gối; hãng bi lắp sẵn là NSK cho LK-280-6316 và ZWZ cho 13 model còn lại.

5. Gối nóng, rò dầu, rung lắc: chẩn đoán từng sự cố

Ngoài kêu to, gối đỡ ngâm dầu còn ba sự cố thường gặp: nóng máy, rò dầu và rung lắc. Cùng một nguyên nhân có thể gây nhiều sự cố cùng lúc.

Nóng máy. Vỏ gối dưới 70°C là bình thường; nóng hơn thường do thiếu hoặc thừa dầu, lệch tâm hoặc ổ bi hỏng. Thiếu dầu thì vòng bi khô; thừa dầu thì dầu bị khuấy mạnh sinh nhiệt; lệch tâm thì vòng bi chịu lực một bên; ổ bi hỏng thì ma sát tăng. Chẩn đoán nóng máy bắt đầu bằng kiểm tra mức dầu, rồi lệch tâm, cuối cùng mới nghĩ tới ổ bi hỏng.

Rò dầu. Ba nguyên nhân: phớt mòn hoặc chai cứng, nạp dầu quá nhiều, vỏ nứt. Phớt mòn thì thay phớt và châm lại dầu tới đúng mức. Nạp dầu quá nhiều thì xả bớt dầu tới đúng vạch. Vỏ nứt thì phải thay cả gối, vì không thay phớt nào giữ được dầu. Phân biệt bằng vị trí rò: quanh miệng gối là phớt, ngay sau khi châm dầu là thừa dầu, từ thân vỏ là vỏ nứt.

Rung lắc. Hai nguyên nhân chính: chân đế lỏng và lệch tâm. Chân đế lỏng thì siết lại bu lông chân đế là hết rung. Lệch tâm thì phải căn chỉnh lại tim trục. Gối vừa rung vừa nóng thì khả năng lệch tâm cao hơn chân đế lỏng.

6. Khi nào tự xử lý, khi nào dừng máy gọi kỹ thuật?

Tự xử lý được những việc không cần tháo gối: châm thêm dầu khi mức dầu thấp, xả bớt dầu khi châm thừa, vệ sinh vỏ gối, siết lại bu lông bị lỏng, thay dầu khi dầu đã bẩn. Làm khi máy đang dừng, rồi chạy thử kiểm tra lại.

Dừng máy và gọi kỹ thuật khi gối vẫn kêu to sau khi đã châm đủ dầu và căn chỉnh, khi vỏ gối nóng dù mức dầu đã đúng, khi dầu rò từ thân vỏ, khi gối rung mạnh và tăng dần, hoặc khi không xác định được nguyên nhân. Gọi kỹ thuật thì mô tả rõ dấu hiệu đã thấy.

Thay vòng bi khi vòng bi đã mòn mà vỏ gối còn tốt: vỏ không nứt, không cong vênh, chân đế còn nguyên. Trường hợp này chỉ thay vòng bi bên trong, giữ lại vỏ gối. Khi đặt thay bi, gửi đủ 5 con số đo trên gối cũ — đường kính trục, cao gối, mã vòng bi, dài gối, rộng chân đế — để kỹ thuật đối chiếu đúng model.

Thay cả gối khi vỏ nứt, cong vênh, chân đế gãy hoặc lỗ bắt mòn lệch. Thay bi mới vào vỏ đã hỏng thì bi mau hỏng lại. Sau khi lắp gối mới hoặc thay bi xong, chạy thử trước khi cho máy chạy chính thức — các bước chạy thử nằm trong phần lắp đặt gối đỡ ngâm dầu.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu thay dầu gối đỡ ngâm dầu một lần?

Không có mốc cố định, vì nhà cung cấp chưa công bố chu kỳ thay dầu cho dòng gối này. Thay dầu khi kiểm tra thấy dầu đã đen đặc, có cặn kim loại, có mùi khét hoặc lẫn nước thành màu sữa.

Gối đỡ ngâm dầu kêu to có phải thay vòng bi ngay không?

Chưa vội. Kiểm tra mức dầu trước, rồi kiểm tra lệch tâm và chân đế. Chỉ khi gối vẫn kêu sau khi đã châm đủ dầu và căn chỉnh lại thì vòng bi mới được kết luận là đã mòn và cần thay.

Dầu rò ra ngoài có châm thêm dầu là xong không?

Không. Châm thêm dầu chỉ bù mức dầu đã mất, không sửa nguyên nhân rò. Rò quanh miệng gối là phớt mòn, cần thay phớt; rò ngay sau khi châm dầu là nạp dầu quá nhiều, cần xả bớt; rò từ thân vỏ là vỏ nứt, cần thay cả gối.

Vỏ gối nóng bao nhiêu là bình thường?

Vỏ gối dưới 70°C là bình thường; nóng hơn thường do thiếu hoặc thừa dầu, lệch tâm hoặc ổ bi hỏng. Kiểm tra mức dầu trước, rồi kiểm tra lệch tâm; nếu vỏ vẫn nóng, dừng máy và gọi kỹ thuật kiểm tra ổ bi.