Quạt công nghiệp chạy yếu, kêu to, rung lắc
Trả lời ngắn: Quạt công nghiệp chạy yếu, kêu to hay rung lắc thường do bốn nhóm nguyên nhân: đường gió bị cản hoặc chọn sai công suất và cột áp, cánh bám bụi hoặc mòn, chi tiết cơ khí lỏng hoặc mất cân bằng, và nguồn điện ba pha có vấn đề. Xử lý đúng là chẩn đoán theo triệu chứng rồi kiểm tra từ bên ngoài trước. Người dùng chỉ kiểm tra quan sát bên ngoài, chỉ vệ sinh khi đã cắt điện hoàn toàn. Toàn bộ dòng quạt công nghiệp DN gồm 14 model, công suất 0,37–320 kW, lưu lượng 600–120.000 m³/h, cột áp 120–8.000 Pa, điện 380V/50Hz, thép SS400, sản xuất tại Việt Nam, bảo hành 12 tháng.
1. Chẩn đoán nhanh: quạt gặp vấn đề gì
Khi quạt gặp sự cố, việc đầu tiên không phải là tháo quạt ra mà là xác định đúng triệu chứng. Cùng một tiếng kêu, nguyên nhân có thể nằm ở cánh, ở dây đai, ở vòng bi hay ở nguồn điện, và mỗi nguyên nhân lại có cách xử lý khác nhau. Bảng dưới đây gom bốn triệu chứng thường gặp với nhóm nguyên nhân tương ứng.
| Triệu chứng | Nhóm nguyên nhân thường gặp |
|---|---|
| Chạy nhưng hút yếu | Cánh bám bụi/mòn, ống hoặc lọc tắc, chọn sai công suất/cột áp, quay ngược chiều |
| Kêu to bất thường | Bụi bám cánh, ốc lỏng, cánh chạm vỏ, dây đai chạm vỏ |
| Rung lắc mạnh | Mất cân bằng động, vòng bi khô/mòn, trục cong, bệ đỡ yếu, đệm giảm chấn hỏng |
| Không chạy | Nguồn điện ba pha, cầu chì, đấu nối |
Một triệu chứng có thể do nhiều nguyên nhân cùng lúc gây ra, ví dụ quạt vừa hút yếu vừa rung do cánh bám bụi không đều. Vì vậy nên xử lý từ dễ đến khó, từ bên ngoài vào trong.
2. Quạt chạy nhưng hút yếu
Quạt ly tâm hút yếu là trường hợp quạt vẫn chạy nhưng lưu lượng tại miệng hút thấp hơn hẳn lúc mới lắp. Nguyên nhân thường gặp nhất là cánh bám bụi dày và không đều, làm thay đổi hình dạng cánh và giảm khả năng đẩy gió. Chỉ vệ sinh cánh khi đã cắt điện hoàn toàn và quạt đã dừng hẳn. Bụi bám trong ống gió hoặc bám kín lọc làm sức cản tăng lên, lưu lượng tụt xuống. Cần kiểm tra toàn bộ đường ống, các co, van và lọc.
Nguyên nhân thứ hai là chọn sai công suất và cột áp: quạt có lưu lượng danh định lớn nhưng cột áp không đủ thắng sức cản của ống dài, nhiều co và lọc thì lưu lượng thực tế tại miệng hút vẫn thấp. Ví dụ model quạt ly tâm hút bụi DN-MP-1250 có công suất cố định 55 kW, lưu lượng 40.000–55.000 m³/h, cột áp ghi “3.000–2.800 Pa” (nguồn ghi đảo ngược, chưa sửa). Nếu điểm làm việc nằm ngoài dải đã công bố thì quạt hút yếu là do chọn sai, cần tính lại hệ thống rồi chọn lại model. Quạt quay ngược chiều sau khi đấu lại điện hoặc sửa motor cũng làm lưu lượng giảm mạnh; kiểm tra chiều quay và đảo pha chỉ do thợ điện làm.
3. Quạt kêu to bất thường
Tiếng ồn bất thường gần như luôn đi kèm một hư hỏng đang tiến triển. Tiếng kêu lạ xuất hiện đột ngột hoặc tăng dần theo ngày là tín hiệu cảnh báo, càng để lâu càng dễ lan sang chi tiết khác. Dòng quạt công nghiệp DN chưa công bố độ ồn ở bất kỳ model nào, nên bài này không đưa ra con số độ ồn để so sánh, mà chỉ hướng dẫn nhận biết tiếng kêu bất thường theo vị trí phát ra.
Bụi bám cánh là nguyên nhân gây ồn phổ biến nhất: bụi bám không đều làm cánh mất cân bằng, gió đập vào vỏ không đều tạo ra tiếng ù hoặc tiếng rít theo nhịp quay. Vệ sinh cánh sau khi cắt điện thường làm tiếng kêu giảm rõ. Ốc lỏng cũng gây tiếng lạch cạch: ốc giữ chân đế, vỏ quạt hay chụp bảo vệ lỏng dần theo rung động. Cánh chạm vỏ nghiêm trọng hơn: mép cánh quẹt vào vỏ mỗi vòng quay, phát ra tiếng kim loại cọ xát đều đặn. Nghe thấy tiếng này thì dừng quạt và gọi kỹ thuật. Ở các model truyền động gián tiếp, dây đai trùng hoặc lệch cũng có thể chạm vào vỏ. Riêng với DN-MP-1250, kiểu truyền động hiện ghi là chưa xác định, nên không suy đoán nguyên nhân dây đai cho model này.
4. Quạt rung lắc mạnh
Quạt ly tâm bị rung là sự cố nguy hiểm nhất: rung mạnh làm giảm tuổi thọ quạt, có thể làm nứt bệ đỡ, bung ốc và lan sang ống gió. Rung tăng dần theo thời gian hoặc rung mạnh khi chạy ổn định thì phải xử lý. Nguyên nhân hàng đầu là mất cân bằng động: bụi bám không đều, một mảnh cánh sứt, hoặc cánh mòn lệch một bên làm trọng tâm quay lệch khỏi trục, tạo ra lực rung toàn bộ quạt. Vệ sinh cánh sau khi cắt điện xử lý được trường hợp bụi bám; cánh sứt hay mòn thì để kỹ thuật quyết định.
Vòng bi khô hoặc mòn là nguyên nhân thứ hai: vòng bi khô thiếu mỡ bôi trơn sẽ nóng lên, kêu rít và làm trục rung; vòng bi mòn thì khe hở lớn dần, trục đảo nhiều hơn, rung tăng theo. Dấu hiệu nhận biết từ bên ngoài: vỏ gần vòng bi nóng bất thường, tiếng rít đều theo vòng quay, mỡ rò ra ngoài. Tuyệt đối không tự tháo motor hay thay vòng bi. Trục cong do va đập mạnh hoặc quá tải kéo dài, rung theo đúng nhịp quay và không giảm sau khi vệ sinh cánh. Bệ đỡ yếu cũng gây rung: chân đế bắt lên nền không chắc, bu lông neo lỏng. Đệm giảm chấn hỏng hay bị bỏ qua: cao su chai cứng hoặc nứt theo thời gian, mất khả năng hấp thụ rung.
5. Quạt không chạy
Quạt công nghiệp không chạy là triệu chứng người dùng được phép can thiệp ít nhất, vì nguyên nhân gần như luôn nằm ở phần điện. Quạt không chạy có thể do mất một pha trong nguồn điện ba pha: motor mất pha sẽ không khởi động được, hoặc khởi động rồi dừng, kèm tiếng ù và nóng lên nhanh. Cầu chì đứt, cầu dao ngắt hay aptomat nhảy do quá tải hoặc chập điện cũng làm quạt dừng hẳn. Đấu nối lỏng sau thời gian dài rung động cũng là nguyên nhân thường gặp.
Người dùng chỉ kiểm tra quan sát bên ngoài: đèn báo trên tủ điện, vị trí cầu dao, dây nguồn có dấu hiệu cháy hay đứt, aptomat có bị nhảy không. Nếu aptomat nhảy, chỉ đóng lại một lần để thử; nhảy lại thì dừng và gọi thợ điện, không đóng đi đóng lại nhiều lần. Mọi thao tác điện chỉ do thợ điện hoặc kỹ thuật làm. Không mở hộp đấu dây của motor, không chạm vào tủ điện khi tay ướt. Quạt vừa dừng sau một tiếng động mạnh thì có thể cánh đã kẹt vào vật lạ trong vỏ, hoặc trục đã kẹt cứng do vòng bi hỏng. Không cố khởi động lại nhiều lần, vì motor bị kẹt mà vẫn cấp điện sẽ cháy cuộn dây rất nhanh. Xem thêm bài bảo trì quạt công nghiệp.
6. Khi nào phải dừng quạt ngay và gọi kỹ thuật
Ba dấu hiệu sau bắt buộc phải dừng quạt ngay lập tức, không chờ tới kỳ bảo trì. Thứ nhất, rung mạnh kèm tiếng va đập kim loại: cánh đang chạm vỏ hoặc có chi tiết bên trong đã vỡ. Thứ hai, motor nóng bất thường tới mức không chạm tay vào được, hoặc có khói bốc ra. Thứ ba, mùi khét, mùi nhựa cháy hoặc mùi dầu cháy: có thể cuộn dây motor đang cháy, dây điện chập, hoặc mỡ bôi trơn cháy do vòng bi quá nóng. Gặp một trong ba dấu hiệu này thì cắt điện ngay và gọi kỹ thuật, không khởi động lại để thử.
Quạt kêu to có phải do ồn bình thường không? Không. Tiếng kêu xuất hiện đột ngột hoặc tăng dần theo ngày là tiếng kêu bất thường, khác tiếng gió đều lúc vận hành bình thường. Nên kiểm tra theo mục 3 rồi gọi kỹ thuật nếu không tìm ra nguyên nhân từ bên ngoài.
Quạt rung nhẹ có dùng tiếp được không? Rung nhẹ mới xuất hiện thì kiểm tra ngay, vì rung có xu hướng tăng dần chứ không tự hết. Vệ sinh cánh sau khi cắt điện và kiểm tra ốc chân đế là hai việc làm ngay được. Nếu rung không giảm sau hai việc này, dừng quạt và gọi kỹ thuật.
Gọi kỹ thuật cần chuẩn bị thông tin gì? Chuẩn bị bốn thông tin: model quạt trên tem máy, triệu chứng và thời điểm bắt đầu, những gì đã kiểm tra và đã làm, ảnh hoặc video ngắn lúc quạt gặp sự cố. Bốn thông tin này giúp kỹ thuật mang đúng dụng cụ và phụ tùng ngay lần đầu.
Mọi sự cố đều xử lý được, miễn là chẩn đoán đúng triệu chứng, chỉ can thiệp những gì nhìn thấy được từ bên ngoài, và dừng quạt ngay khi gặp dấu hiệu nguy hiểm.
