Quạt hút cho trang trại chăn nuôi: chọn và bố trí thế nào cho đúng?

Trả lời ngắn: Quạt hút cho trang trại chăn nuôi phải chọn theo chuồng, không chọn theo kiểu nhà xưởng. Nhóm quạt làm mát chuồng trại WSF của Tiến Phát có 3 model, vỏ nhựa, cánh thép không rỉ, lưu lượng 25.600–39.000 m³/h, độ ồn 65 dB, lắp theo hệ thông gió áp suất âm: quạt hút đặt một đầu chuồng, cửa lấy gió hoặc tấm làm mát đặt ở đầu đối diện. Chuồng kín, mật độ nuôi cao, hơi amoniac nặng thì cân nhắc thêm nhóm composite vỏ FRP. Điện áp và trọng lượng dòng WSF chưa công bố — chốt sau khảo sát. Bài này thuộc nhóm quạt hút công nghiệp cho chuồng trại.

1. Chuồng trại khác nhà xưởng ở điểm nào

Điểm khác đầu tiên là khí trong chuồng: phân và nước tiểu vật nuôi sinh ra amoniac và khí H₂S, hai loại khí ăn mòn kim loại, cộng thêm độ ẩm cao và nước rửa chuồng thường xuyên. Khung thép trong môi trường này xuống cấp nhanh hơn trong xưởng khô rất nhiều — đó là lý do quạt chuồng trại dùng vỏ nhựa và cánh thép không rỉ thay cho khung thép mạ kẽm.

Điểm khác thứ hai là đối tượng chịu gió. Người trong xưởng có thể tránh gió lùa, còn vật nuôi đứng yên một chỗ, chịu gió liên tục. Gió thổi trực tiếp vào lưng vật nuôi, nhất là heo con, gây lạnh và stress. Quạt vì vậy phải bố trí sao cho luồng gió đi ngang trên đầu vật nuôi, không thổi thẳng vào chúng.

Điểm khác thứ ba là bụi và hậu quả khi quạt dừng. Lông, vảy, cám và chất độn chuồng bám vào cánh và lưới nhanh hơn bụi xưởng thường; cánh bám bụi không đều thì quạt rung, lưu lượng giảm, tiếng ồn tăng, nên vệ sinh quạt chuồng trại quan trọng hơn vệ sinh quạt xưởng. Xưởng nóng thì công nhân khó chịu, còn chuồng nóng thiếu gió thì vật nuôi bỏ ăn, chậm lớn, dễ bệnh.

2. Thông gió áp suất âm: quạt một đầu, cửa lấy gió một đầu

Chuồng trại dùng hệ thông gió áp suất âm. Quạt hút đặt ở một đầu chuồng, hút khí ra ngoài, tạo áp suất âm bên trong. Không khí tươi từ ngoài tràn vào qua cửa lấy gió hoặc tấm làm mát đặt ở đầu đối diện, rồi đi xuyên qua toàn bộ chuồng trước khi bị quạt hút ra. Luồng gió vì thế đi qua chỗ vật nuôi đứng, chứ không quẩn quanh gần quạt.

Nguyên tắc đối diện này là bắt buộc: đặt quạt và cửa lấy gió cùng một phía thì gió vào rồi ra ngay gần quạt, phần chuồng xa quạt vẫn tù, vẫn nóng, amoniac vẫn đọng. Cửa lấy gió bị chắn kín cũng vậy. Khi chuồng dùng tấm làm mát, khoảng cách giữa quạt và tấm không quá 60 m, theo bài tính lưu lượng của Tiến Phát.

Quạt quá lớn tạo áp âm quá mạnh, cửa lấy gió rít, gió lùa mạnh vào vật nuôi; quá nhỏ thì không đủ lưu lượng, chuồng vẫn nóng. Tính đúng lưu lượng rồi mới chọn model — cách tính ở mục 4.

3. Chọn quạt: WSF vỏ nhựa hay composite vỏ FRP

Nhóm chuyên cho chuồng trại là WSF: vỏ nhựa, cánh thép không rỉ, động cơ lắp trực tiếp, bảo hành 12 tháng, lắp tường hoặc treo. Cả 3 model đều công bố độ ồn 65 dB, ghi dạng tuyệt đối.

Model lớn nhất dòng là quạt làm mát chuồng trại WSF-1200 — 39.000 m³/h, 750 W, cánh 1200 mm, 5 cánh, tốc độ cánh 560 vòng/phút. Chuồng lớn dùng model này để giảm số quạt; chuồng nhỏ hay chia nhiều ngăn thì WSF-1000 hay WSF-1100 linh hoạt hơn.

Khi nào cân nhắc nhóm composite vỏ FRP? Chuồng kín, mật độ nuôi cao, hơi amoniac nặng là trường hợp cần xem xét thêm, vì vỏ FRP là vật liệu dùng cho môi trường ăn mòn. Model lớn nhất nhóm composite là quạt hút composite 1460 — 44.000 m³/h, 1,1 kW, cánh 1260 mm, tốc độ cánh 520 vòng/phút, trọng lượng 56 kg, độ ồn 60–70 dB dạng khoảng. Quyết định dùng WSF hay composite chốt sau khảo sát thực tế tại chuồng.

Hai điều cần nói rõ. Thứ nhất, trang sản phẩm WSF chưa công bố cấp bảo vệ — không khẳng định WSF chịu nước hay chống ăn mòn ở mức nào; trong cả dòng quạt hút, chỉ WS-1060 và WS-1260 công bố motor IP55. Thứ hai, không model quạt hút nào công bố cột áp, nên không chọn quạt chuồng trại theo cột áp.

4. Bố trí bao nhiêu quạt, đặt ở đâu

Cách tính số quạt đi từ thể tích chuồng và lưu lượng cần thiết. Công thức tính lưu lượng nằm trong bài tính lưu lượng quạt hút cho nhà xưởng của Tiến Phát: lưu lượng bằng thể tích không gian nhân với số lần thay đổi không khí mỗi giờ. Bảng số lần thay đổi không khí trong bài đó viết cho kho và xưởng — chuồng trại không có sẵn con số chung, vì nhu cầu gió thay đổi theo loại vật nuôi, lứa tuổi và mật độ nuôi.

Có tổng lưu lượng cần thiết rồi thì chia cho lưu lượng của một quạt là ra số quạt. Ví dụ: cần khoảng 78.000 m³/h thì 2 quạt WSF-1200 là vừa đủ, vì mỗi quạt đạt 39.000 m³/h. Tổng lưu lượng thực tế phải tính từ thể tích và nhu cầu của đúng đàn vật nuôi trong chuồng đó.

Quạt đặt dọc tường ở đầu chuồng, đối diện cửa lấy gió hoặc tấm làm mát, chia đều theo chiều ngang tường, treo cao để luồng gió đi ngang trên đầu vật nuôi. Đừng dồn quạt về một góc — gió dồn một phía thì phía còn lại tù. Ô chờ làm theo kích thước lắp đặt đã công bố của đúng model: WSF-1000 cần 1140×1140×300 mm, WSF-1100 cần 1240×1240×300 mm, WSF-1200 cần 1380×1380×300 mm. Hai lỗi hay gặp nhất là đặt quạt cùng phía với cửa lấy gió và đặt quạt sau vật cản che kín mặt quạt.

5. Nhiệt độ mục tiêu theo vật nuôi và vai trò của tấm làm mát

Chuồng trại không có một nhiệt độ chung cho mọi vật nuôi. Theo tham khảo của hãng Maxfan — số tham khảo của hãng khác, không phải số công bố của Tiến Phát — heo con cần ấm, khoảng 28–32°C; heo nái và heo thịt cần mát hơn, khoảng 20–25°C. Nhiệt độ mục tiêu khác nhau theo lứa tuổi nên hệ quạt phải điều chỉnh được lưu lượng theo mùa và theo lứa.

Tấm làm mát là phần làm mát, quạt là phần kéo gió. Không khí ngoài trời đi qua tấm ướt, bay hơi nước làm mát không khí, rồi quạt hút luồng khí mát đó đi xuyên qua chuồng. Chi tiết cả hệ thống — bố trí tấm và quạt đối diện nhau ra sao, cân bằng diện tích tấm với lưu lượng quạt thế nào — xem bài quạt hút kết hợp tấm làm mát cooling pad.

Không có mức giảm nhiệt cố định nào cho hệ quạt cộng tấm làm mát, vì hiệu quả phụ thuộc khí hậu, độ ẩm và thiết kế chuồng. Trời nồm ẩm thì tấm gần như không làm mát thêm được mà còn tăng ẩm trong chuồng; lúc đó ưu tiên thông gió khô thay vì ép hệ làm mát chạy tiếp.

6. Lưu ý trước khi chốt và câu hỏi thường gặp

Điện áp và trọng lượng dòng WSF chưa công bố. Cả 3 model WSF đều chưa công bố điện áp và trọng lượng. Trước khi chốt phải hỏi kỹ thuật: nguồn điện tại trại là loại nào, tường hay khung treo có chịu được quạt không. Đấu điện và làm việc trên cao phải do người có chuyên môn thực hiện.

Vệ sinh định kỳ quan trọng hơn xưởng thường. Lông, vảy và cám bám vào cánh và lưới nhanh hơn bụi xưởng; bám không đều làm cánh mất cân bằng, quạt rung, lưu lượng giảm. Vệ sinh cánh và lưới định kỳ, luôn cắt điện trước khi chạm vào quạt. Lịch kiểm tra và vệ sinh chi tiết có trong bài bảo trì quạt hút công nghiệp.

Quạt vuông thường dùng cho chuồng trại được không? Dùng được về mặt lưu lượng, nhưng khung thép mạ kẽm trong môi trường amoniac và ẩm cao xuống cấp nhanh hơn vỏ nhựa hay vỏ FRP, nên nhóm WSF và composite mới là lựa chọn đúng vật liệu.

Quạt 65 dB có ồn quá cho vật nuôi không? 65 dB là con số đã công bố của cả 3 model WSF, ghi dạng tuyệt đối. Quạt treo cao, xa vật nuôi nên tiếng ồn thực tế thấp hơn con số trên bảng. Trang sản phẩm chưa công bố điều kiện đo, nên muốn chắc chắn thì đo thực tế sau khi lắp.

Chuồng nhỏ dùng một quạt WSF-1000 có đủ không? Tùy thể tích chuồng và nhu cầu gió của đàn vật nuôi: tính tổng lưu lượng cần thiết rồi chia cho 25.600 m³/h của WSF-1000. Chuồng nhỏ, đàn thưa thì một quạt có thể đủ; chuồng dài, đàn dày thì cần nhiều quạt chia đều dọc tường.

Chọn quạt chuồng trại gói gọn trong bốn bước: hiểu chuồng khác xưởng ở điểm nào, tính lưu lượng từ thể tích chuồng, chọn đúng nhóm vật liệu cho môi trường amoniac và ẩm, rồi bố trí quạt đối diện cửa lấy gió hoặc tấm làm mát. Chốt số cuối sau khảo sát thì hệ quạt mới chạy ổn định quanh năm.