Bảo trì servo AC và xử lý chạy yếu, kêu to, nóng máy

Trả lời ngắn: Bảo trì servo AC gồm bốn hạng mục chung: kiểm tra lỗ thông gió, dây tín hiệu và encoder, giá đỡ, và bụi bẩn bám trên máy. Khi servo chạy yếu, kêu to, rung mạnh hay nóng máy thì kiểm tra tải và thông gió trước, rồi mới nghĩ tới cài đặt driver hay thay linh kiện. Mã lỗi cụ thể của từng driver Houle hiện chưa được công bố, nên bước xử lý sâu cần kỹ thuật thực hiện.

1. Bảo trì servo AC gồm những hạng mục nào

Bảo trì servo AC là kiểm tra định kỳ bốn hạng mục chung, không phải thay linh kiện theo chu kỳ cố định. Hạng mục thứ nhất là lỗ thông gió của motor và driver: bụi bám kín lỗ thông gió làm máy nóng hơn bình thường, nên cần vệ sinh cho thông thoáng. Hạng mục thứ hai là dây tín hiệu và encoder ở đuôi motor: kiểm tra đầu nối có chắc không, dây có bị gập hay cọ xát vào chi tiết máy không, vì đây là đường encoder báo vị trí trục về driver. Hạng mục thứ ba là giá đỡ và bulông lắp motor: kiểm tra có lỏng không, vì giá đỡ lỏng là một nguyên nhân gây rung và kêu lạ. Hạng mục thứ tư là bụi bẩn bám trên thân máy và cánh tản nhiệt của driver: lau sạch để máy tản nhiệt tốt.

Bài viết không đưa ra chu kỳ thay thế linh kiện cụ thể, vì chu kỳ này chưa được công bố. Cách làm đúng là gắn việc kiểm tra bốn hạng mục trên vào lịch dừng máy theo kế hoạch, ghi lại dấu hiệu bất thường để theo dõi, xử lý ngay khi phát hiện dây tín hiệu lỏng, giá đỡ lỏng hay lỗ thông gió bị bít. Toàn dòng servo AC bảo hành 12 tháng, có sẵn tại kho TP.HCM, giao hàng toàn quốc.

2. Servo chạy yếu: kiểm tra tải trước, cài đặt sau

Servo chạy yếu thường lộ ra ở hai dấu hiệu: trục dừng lệch vị trí sau nhiều chu kỳ, hoặc máy không giữ được tốc độ khi tải thay đổi. Kiểm tra tải trước: tải thực tế có vượt quá khả năng của motor không. Động cơ servo SH4MN180A công bố mô-men 21,5 N.m với công suất 4,5kW, còn động cơ servo SH4MN110A công bố mô-men 4 N.m với công suất 800W, và động cơ servo SH4MN090A công bố mô-men 2,4 N.m với công suất 750W. Nếu tải cần mô-men lớn hơn con số motor công bố thì máy chạy yếu là đúng, không phải motor hỏng; trường hợp này cần kỹ thuật đối chiếu lại tải và chọn lại motor.

Nguyên nhân thứ hai là driver chưa bao phủ được motor: dải tương thích của 5 driver đang bán là HD 50~750W, HK 200~750W, HM 200W~2,3kW, HS 200~400W và HY 200~750W, tất cả 220V, 50/60Hz. Motor 4,5kW vượt mọi driver trong nhóm vì driver mạnh nhất là HM cũng chỉ tới 2,3kW, nên khi thay motor lớn cần kiểm tra lại cả driver đi kèm. Nguyên nhân thứ ba là cài đặt driver chưa đúng với motor: thông số cài đặt cụ thể của từng driver Houle hiện chưa công bố nên cần kỹ thuật thực hiện. Hiện cũng chưa có bảng ghép driver với motor nào được công bố chính thức, nên cặp ghép cụ thể cần kỹ thuật xác nhận trước khi chốt. Xem chi tiết model lớn nhất dòng tại trang động cơ servo SH4MN180A 4500W để đối chiếu công suất và mô-men đã công bố.

3. Servo kêu to hoặc rung mạnh

Tiếng kêu lạ và rung mạnh hay đi cùng nhau, và nguyên nhân thường nằm ở phần cơ khí trước khi nằm ở phần điện. Kiểm tra đầu tiên là giá đỡ và bulông lắp motor: giá đỡ lỏng làm motor rung theo từng chu kỳ quay. Kiểm tra thứ hai là độ đồng tâm giữa trục motor và trục tải: lệch tâm làm tải quay không đều, motor vừa rung vừa kêu, lâu ngày còn làm mòn vòng bi. Kiểm tra thứ ba là tải có mất cân bằng không: tải lệch tâm hoặc kẹt một phía cũng gây rung mạnh theo chu kỳ. Ba kiểm tra này đều làm được bằng mắt và bằng tay khi máy dừng, không cần dụng cụ đo chuyên dụng.

Nếu phần cơ khí đã chắc chắn mà máy vẫn kêu to hoặc rung mạnh thì mới nghĩ tới phần điện: driver cấp dòng không ổn định làm trục giật từng nhịp, hoặc tín hiệu phản hồi từ encoder bị nhiễu do dây tín hiệu đi chung với dây nguồn và dây motor, khiến driver nhận sai vị trí trục. Dây tín hiệu phải đi riêng, không bó chung với dây nguồn và dây motor, như bài lắp đặt servo AC đã hướng dẫn ở bước đấu dây. Nếu đã kiểm tra hết phần cơ khí và đi dây mà máy vẫn rung thì dừng máy và nhờ kỹ thuật kiểm tra sâu, không cố chạy tiếp vì rung mạnh kéo dài làm hỏng vòng bi và khớp nối.

4. Servo nóng máy

Servo nóng máy có hai nguyên nhân chính: quá tải và thông gió kém. Quá tải nghĩa là motor kéo tải nặng liên tục gần hoặc vượt mức định mức nên motor nóng lên. Dấu hiệu đi kèm thường là máy chạy yếu dần sau một thời gian chạy liên tục. Cách xử lý là giảm tải hoặc chia nhỏ chu trình chạy để motor có thời gian nghỉ, rồi nhờ kỹ thuật đối chiếu lại tải với mô-men đã công bố của motor.

Thông gió kém là nguyên nhân thứ hai và dễ xử lý nhất: lỗ thông gió bị bụi bít kín, hoặc máy đặt sát tường che mất đường thoát gió, đều làm nhiệt tích tụ. Kiểm tra lỗ thông gió có thông thoáng không và bụi bẩn trên cánh tản nhiệt của driver có dày không. Vệ sinh sạch rồi chạy lại máy để xem nhiệt độ có giảm không; nếu máy vẫn nóng nhanh sau khi đã vệ sinh và giảm tải thì dừng máy và nhờ kỹ thuật kiểm tra. Mở trang danh mục servo AC để đối chiếu đủ 16 model theo dải đã công bố trước khi quyết định thay thế hay sửa chữa.

5. Driver báo lỗi và servo mất vị trí

Driver báo lỗi là cách hệ tự bảo vệ khi phát hiện điều bất thường: quá áp, quá dòng, lỗi vị trí hoặc lỗi encoder là bốn nhóm lỗi thường gặp. Quá áp và quá dòng thường đi kèm quá tải hoặc nguồn cấp không ổn định; lỗi vị trí nghĩa là trục thực tế lệch khỏi vị trí driver yêu cầu, thường do tải quá nặng hoặc motor bị kẹt; lỗi encoder nghĩa là driver không nhận được tín hiệu phản hồi, thường do dây tín hiệu lỏng, đứt hoặc bị nhiễu. Khi driver báo lỗi, việc đầu tiên là ghi lại nhóm lỗi hiển thị và dừng máy, không bấm chạy lại liên tục vì mỗi lần chạy lại khi lỗi chưa xử lý đều có thể làm hỏng thêm.

Mã lỗi cụ thể của từng driver Houle hiện chưa được công bố, nên bài viết không liệt kê mã lỗi theo model. Cách xử lý chung là kiểm tra theo thứ tự: nguồn cấp 220V có ổn định không, tải có vượt quá khả năng motor không, dây tín hiệu và encoder có chắc chắn không, lỗ thông gió có bị bít không. Xử lý xong một nguyên nhân thì chạy thử lại không tải trước, rồi mới chạy có tải. Nếu lỗi vẫn tái diễn thì cần kỹ thuật kiểm tra sâu driver và motor. Trường hợp motor đã cũ và lỗi lặp lại nhiều lần thì cân nhắc thay mới: đọc bài thay servo cũ theo tem máy để biết 5 số cần đối chiếu trước khi chốt model thay thế.

6. Câu hỏi thường gặp

Bảo trì servo AC bao lâu một lần?

Bài viết không đưa ra chu kỳ cố định vì chu kỳ thay thế linh kiện chưa được công bố. Gắn việc kiểm tra bốn hạng mục (lỗ thông gió, dây tín hiệu và encoder, giá đỡ, bụi bẩn) vào lịch dừng máy theo kế hoạch của từng cơ sở.

Servo chạy yếu thì kiểm tra gì trước?

Kiểm tra tải trước: tải có vượt quá mô-men motor công bố không. Sau đó kiểm tra driver có bao phủ được công suất motor không, rồi mới nghĩ tới cài đặt driver; cài đặt cụ thể của từng driver Houle hiện chưa công bố nên cần kỹ thuật thực hiện.

Servo kêu to có phải motor hỏng không?

Chưa chắc. Nguyên nhân thường gặp là giá đỡ lỏng, lệch tâm giữa trục motor và trục tải, hoặc tải mất cân bằng. Kiểm tra phần cơ khí trước, rồi mới kiểm tra dây tín hiệu và cài đặt driver.

Driver báo lỗi thì có nên bấm chạy lại ngay không?

Không. Ghi lại nhóm lỗi hiển thị rồi dừng máy, kiểm tra nguồn cấp, tải, dây tín hiệu và thông gió theo thứ tự. Chạy thử lại không tải trước, rồi mới chạy có tải. Mã lỗi cụ thể của từng driver Houle hiện chưa được công bố.

Khi nào nên thay servo mới thay vì sửa?

Khi lỗi lặp lại nhiều lần sau khi đã kiểm tra hết các nguyên nhân cơ bản, hoặc khi motor đã cũ. Trước khi chốt model thay thế, đối chiếu 5 số trên tem máy cũ theo bài thay servo cũ theo tem máy.

Mở trang danh mục servo AC để đối chiếu đủ 16 model theo dải đã công bố trước khi quyết định.