Gối đỡ ngâm dầu là gì? Cấu tạo, phân loại và cách chọn

Trả lời ngắn: Gối đỡ ngâm dầu là một khối vỏ gang chứa vòng bi, trong đó phần dưới của vòng bi ngâm trong bể dầu. Khi trục quay, vòng bi cuốn dầu lên bôi trơn liên tục cho các viên bi và rãnh lăn, đồng thời mang nhiệt ra khỏi ổ bi. Nhờ đó, gối đỡ ngâm dầu đỡ trục quay liên tục của quạt công nghiệp và máy bơm ổn định hơn gối đỡ chỉ bôi mỡ. Bài viết giải thích định nghĩa, cấu tạo, điểm khác gối bôi mỡ và dải sản phẩm Winston tại Tiến Phát.

1. Gối đỡ ngâm dầu là gì?

Gối đỡ ngâm dầu là thiết bị đỡ trục quay: vỏ gối bằng gang, bên trong đặt một vòng bi, phần dưới của vòng bi ngập trong dầu chứa sẵn trong vỏ gối. Trục máy xuyên qua vòng bi, vỏ gối bắt chặt xuống bệ máy. Khi trục quay, vòng bi cuốn dầu từ bể dầu lên bôi trơn các viên bi và rãnh lăn, dầu chảy trở lại bể và mang theo nhiệt sinh ra khi quay.

Khác với gối bôi mỡ, vòng bi ở đây làm việc trong dầu lỏng luôn có sẵn, tản nhiệt tốt hơn mỡ và bôi trơn đều hơn. Vì vậy, gối ngâm dầu thường dùng cho trục quay liên tục nhiều giờ mỗi ngày, như trục quạt công nghiệp hay trục máy bơm nước, nơi khó dừng máy để tra mỡ. Dòng gối đỡ ngâm dầu Winston tại Tiến Phát gồm 14 model, vỏ gang, làm mát dầu hoặc nước, chịu nhiệt tới 500°C, bảo hành 12 tháng; dải trục 28–85 mm, cao gối 80–375 mm.

2. Cấu tạo chung của gối đỡ ngâm dầu

Vỏ gang. Vỏ gối đúc bằng gang, là khung chịu lực chính, chứa dầu bôi trơn và tản một phần nhiệt ra ngoài.

Vòng bi. Vòng bi đỡ trục quay. Có hai họ: bi rãnh sâu dãy 6300 (6308, 6309, 6310, 6312, 6314, 6316) và bi tang trống tự lựa dãy 22xxx (22312, 22314, 22316, 22320). Vòng bi lắp sẵn là hãng NSK cho LK-280-6316, hãng ZWZ cho 13 model còn lại; khi đặt hàng có thể chọn hãng bi Koyo, C&U hoặc ZWZ.

Bể dầu. Bể dầu là khoang chứa dầu ở phần dưới vỏ gối, mức dầu đủ để phần dưới vòng bi ngập trong dầu. Dầu thường dùng là dầu bánh răng hoặc dầu tuabin ISO VG 46–68; kỹ thuật ghi rõ loại dầu khi giao hàng.

Phớt chắn. Phớt nằm ở hai đầu vỏ gối, giữ dầu không rò ra ngoài và ngăn bụi bẩn lọt vào bể dầu. Phớt mòn thì dầu rò ra ngoài.

Chân đế. Chân đế là phần đế phẳng ở đáy vỏ gối, có lỗ bắt bu lông để cố định gối xuống bệ máy. Rộng chân đế và lỗ bắt phải khớp bệ máy sẵn có, nếu không gối mới không lắp vừa.

Nắp. Nắp đậy phía trên vỏ gối, giữ dầu không văng ra ngoài và ngăn bụi rơi vào bể dầu. Mở nắp để kiểm tra vòng bi hoặc thay dầu.

3. Gối đỡ ngâm dầu khác gì gối đỡ bôi mỡ?

Gối đỡ bôi mỡ là loại gối phổ biến ngoài thị trường: vòng bi được bôi một lượng mỡ nhất định, làm việc tới lần tra mỡ sau. Gối đỡ ngâm dầu khác ở chỗ vòng bi làm việc trong dầu lỏng luôn có sẵn trong bể dầu, với ba điểm khác biệt sau.

Tản nhiệt tốt hơn. Dầu lỏng lưu thông và mang nhiệt ra khỏi ổ bi tốt hơn mỡ. Nhiệt độ vỏ gối bình thường khi chạy là dưới 70°C.

Chịu tải liên tục tốt hơn. Dầu bôi trơn liên tục và đều cho mọi bề mặt tiếp xúc trong vòng bi, nên gối ngâm dầu làm việc liên tục tốt hơn.

Bảo dưỡng dài hơn. Mỡ bị khô và biến chất theo thời gian, nên cần tra lại định kỳ. Dầu lưu thông trong bể kín nên bôi trơn lâu hơn.

Tiến Phát chỉ bán gối đỡ ngâm dầu, không bán gối đỡ bôi mỡ dạng UCP chân đế hay UCF mặt bích vuông. Hai loại đó chỉ nhắc để so sánh, không phải sản phẩm đang bán.

4. Dải toàn dòng: 14 model Winston, trục 28–85 mm

Dòng Winston tại Tiến Phát gồm 14 model, phủ dải trục từ 28 mm tới 85 mm và cao gối từ 80 mm tới 375 mm. Tất cả đều có vỏ gang, làm mát dầu hoặc nước, chịu nhiệt tới 500°C ở mức dòng, bảo hành 12 tháng. 500°C là khả năng chịu nhiệt của gối đỡ ở mức dòng, không phải nhiệt độ vận hành của vòng bi hay của dầu.

Nhỏ nhất là gối đỡ ngâm dầu H-80-6308, trục 28 mm, cao gối 80 mm, vòng bi 6308, trọng lượng 18 kg. Lớn nhất là gối đỡ ngâm dầu LK-375-22320, trục 85 mm, cao gối 375 mm, vòng bi 22320, trọng lượng 300 kg. Ngoài ra, có model hai cỡ trục: H-140-6312 trục 48 hoặc 42 mm, GH-140-6314 trục 55 hoặc 60 mm, GH-180-6316N trục 65 hoặc 70 mm. Chữ “hoặc” nghĩa là cỡ trục đặt theo trục thực tế, không phải hai mã con, nên phải đo trục thực tế trước khi chốt model.

Trong tên model: số cuối là mã vòng bi, số giữa là cao gối tính bằng mm. Mã bi không cho biết đường kính trục: mã bi 6308 có lỗ trong tiêu chuẩn 40 mm, nhưng trục đã công bố của H-80-6308 là 28 mm. Không tra bảng tiêu chuẩn để suy trục.

5. Ba model giải nhiệt nước: khi nào cần?

Trong 14 model của dòng, có 3 model giải nhiệt nước, nhận biết bằng hậu tố N trong tên model. Ba model này có áo làm mát nước quanh vỏ gối, với cổng nước vào và ra. Nước làm mát chảy qua áo nước, mang nhiệt từ vỏ gối ra ngoài. Ba model này gồm:

• H-140-6312N: trục 48 hoặc 42 mm, cao gối 140 mm, vòng bi 6312, trọng lượng 48 kg.
• GH-140-6314: trục 55 hoặc 60 mm, cao gối 140 mm, vòng bi 6314, trọng lượng 74 kg.
• GH-180-6316N: trục 65 hoặc 70 mm, cao gối 180 mm, vòng bi 6316, trọng lượng 130 kg.

Chọn bản nước hay bản dầu phụ thuộc vào vị trí lắp đặt. Vị trí lắp nóng, ví dụ gần lò hơi, là nơi bản nước phát huy tác dụng. Chọn bản N cần có sẵn nguồn nước làm mát và xác nhận gối cũ có cổng nước.

Cặp dễ nhầm nhất là H-140-6312N và H-140-6312 thường: cùng trục 48 hoặc 42 mm, cùng cao gối 140 mm, cùng vòng bi 6312 và cùng dài gối 690 mm. Điểm khác nhau nằm ở áo làm mát nước, rộng chân đế 300 mm so với 295 mm, trọng lượng 48 kg so với 45,5 kg.

6. Cách chọn sơ bộ: đo đúng 5 con số trên gối cũ

Người mua gần như luôn thay gối cũ trên máy đang chạy. Vì vậy, cách chọn đúng bắt đầu từ gối cũ: đo đúng 5 con số trên gối cũ là chọn đúng.

Đường kính trục. Dùng thước kẹp đo đường kính trục thực tế tại vị trí lắp gối. Đây là con số quan trọng nhất, vì trục sai thì gối không lắp được. Với model hai cỡ trục, phải đo thực tế.

Cao gối. Cao gối là chiều cao từ mặt đế tới tâm trục, quyết định tim trục gối mới có thẳng với máy cũ hay không. Sai cao gối là trục lệch, máy rung và vòng bi mau hỏng. Cùng trục 38 mm có hai model, H-80-6309 cao 80 mm và H-115-6310 cao 115 mm, nên chỉ biết trục là chưa đủ.

Mã vòng bi. Đọc mã dập trên vòng bi cũ, hoặc đọc trong tên model gối cũ. Mã bi cố định theo model gối, ví dụ bi 6308 đi với H-80-6308.

Dài gối và rộng chân đế. Dài gối là chiều dài vỏ gối, rộng chân đế là chiều rộng đế và khoảng cách lỗ bắt. Hai con số này quyết định gối mới có lắp vừa bệ máy sẵn có hay không.

Có đủ 5 con số, kỹ thuật sẽ đối chiếu với 14 model đang bán để tìm model khớp, rồi tư vấn tiếp về làm mát và hãng vòng bi. Gối có sẵn kho tại TP.HCM, giao 24–48 giờ tại TP.HCM, giao toàn quốc. Lắp đặt tại TP.HCM, Bình Dương, Long An và Đồng Nai. Hướng dẫn chọn chi tiết từng bước xem bài cách chọn gối đỡ ngâm dầu.

Câu hỏi thường gặp

Gối đỡ ngâm dầu dùng dầu loại nào?

Thường dùng dầu bánh răng hoặc dầu tuabin ISO VG 46–68, tùy tốc độ và nhiệt độ làm việc. Kỹ thuật ghi rõ loại dầu khi giao hàng.

Gối đỡ ngâm dầu chạy nóng có bình thường không?

Nhiệt độ vỏ gối dưới 70°C khi chạy là bình thường. Nếu vỏ gối nóng hơn, nguyên nhân thường là thiếu dầu, thừa dầu, lệch tâm hoặc ổ bi hỏng.

Gối đỡ ngâm dầu chịu nhiệt 500°C nghĩa là gì?

500°C là khả năng chịu nhiệt của gối đỡ ở mức toàn dòng, đã được kỹ thuật xác nhận, không phải nhiệt độ vận hành của vòng bi hay của dầu.

Vòng bi trong gối đỡ ngâm dầu là hãng nào?

Vòng bi lắp sẵn là hãng NSK cho LK-280-6316 và hãng ZWZ cho 13 model còn lại. Khi đặt hàng, khách có thể chọn hãng bi Koyo, C&U hoặc ZWZ. Mã bi cố định theo model gối, chỉ hãng bi là tuỳ chọn.