Bảo trì quạt công nghiệp

Trả lời ngắn: Bảo trì quạt công nghiệp đúng cách gồm ba việc chính: vệ sinh cánh và vỏ định kỳ để cánh không mất cân bằng, kiểm tra và tra dầu mỡ vòng bi theo giờ chạy, và kiểm tra dây đai ở các model truyền động gián tiếp. Làm đều ba việc này thì quạt giữ được lưu lượng, chạy êm hơn và ít hỏng vặt; bỏ qua thì quạt rung và lưu lượng giảm dần.

1. Vì sao phải bảo trì định kỳ

Quạt công nghiệp không hỏng đột ngột trong một ngày mà yếu dần theo từng tháng: bụi bám lên cánh, dầu mỡ trong vòng bi khô dần, dây đai chùng dần. Khi người dùng nhận ra thì quạt đã chạy yếu, kêu to và rung lắc rõ rệt. Bài quạt công nghiệp chạy yếu kêu to rung lắc mô tả kỹ các dấu hiệu này và cách phân biệt nguyên nhân.

Bụi bám cánh là nguyên nhân hay gặp nhất. Bụi bám không đều trên các cánh làm cánh mất cân bằng quay, trục rung, vòng bi chịu lực lệch tâm và mòn nhanh hơn. Vệ sinh cánh định kỳ là cách rẻ nhất để ngăn chuỗi hỏng này.

Lưu lượng giảm là hệ quả thứ hai: lớp bụi dày làm thay đổi đường khí đi qua quạt, quạt quay nặng hơn mà lượng khí đẩy ra vẫn ít hơn. Dòng quạt công nghiệp DN công bố lưu lượng 600–120.000 m³/h, cột áp 120–8.000 Pa, công suất 0,37–320 kW, điện 380V/50Hz. Quạt rung mạnh lâu ngày còn làm lỏng bu lông chân đế, nên kiểm tra định kỳ cũng là giữ an toàn.

2. Lịch bảo trì gợi ý theo môi trường

Không có một lịch bảo trì chung cho mọi nhà xưởng, vì quạt đặt trong xưởng bụi gỗ mòn nhanh hơn quạt đặt trong kho sạch rất nhiều. Lịch dưới đây là lịch tham khảo chung, tổng hợp từ tài liệu của các hãng khác, không phải lịch bảo trì chính thức của Winston. Người dùng nên lấy lịch này làm điểm khởi đầu, rồi điều chỉnh theo thực tế quan sát được trên cánh.

Tần suất 2–3 tháng cho môi trường nhiều bụi là con số tham khảo của hãng khác, không phải tiêu chuẩn của Winston. Quạt chạy theo ca thì chu kỳ tính theo giờ chạy thực tế sẽ chính xác hơn tính theo tháng.

Quạt hút bụi là nhóm cần lịch dày nhất, vì nó làm việc trực tiếp với dòng khí chứa bụi. Model quạt ly tâm hút bụi DN-MP-800 có công suất 0,75–185 kW, lưu lượng 800–120.000 m³/h, cột áp 500–6.500 Pa, truyền động gián tiếp qua dây curoa, động cơ Winston IE2 hoặc TECO.

3. Vệ sinh cánh quạt và vỏ đúng cách

Bước đầu tiên và bắt buộc trước mọi thao tác vệ sinh là cắt điện hoàn toàn và khóa nguồn lại, treo biển cảnh báo để không ai vô tình bật quạt khi đang vệ sinh. Mọi thao tác liên quan đến điện phải do người có chuyên môn thực hiện, người không có chuyên môn chỉ làm phần vệ sinh cơ học sau khi đã chắc chắn quạt không còn điện.

Với bụi khô bám trên cánh và vỏ, dùng khăn mềm hoặc chổi mềm lau sạch từng cánh, lau cả mặt trước và mặt sau của cánh. Bụi bám lâu ngày thành lớp cứng thì dùng khăn ẩm vắt ráo để lau. Không dùng vật cứng như bàn chải sắt hay dao cạo để cạo bụi, vì làm xước bề mặt cánh sẽ khiến bụi bám nhanh hơn ở lần sau.

Với vết dầu mỡ, có thể dùng dung dịch tẩy nhẹ pha loãng theo tỉ lệ 1:10 với nước sạch, lau bằng khăn mềm rồi lau lại bằng nước sạch. Tỉ lệ 1:10 này là con số tham khảo của hãng khác, không phải hướng dẫn chính thức của Winston. Tuyệt đối không dùng hóa chất ăn mòn lên cánh và vỏ thép SS400, và không xịt nước trực tiếp vào quạt hay để nước chảy vào motor, vì motor dùng điện 380V/50Hz, nước vào motor gây chập điện và hỏng cuộn dây.

4. Vòng bi và gối đỡ

Vòng bi là bộ phận chịu mài mòn nhiều nhất trong quạt, vì nó đỡ toàn bộ trục quay và cánh. Dấu hiệu vòng bi bắt đầu mòn là tiếng kêu rít nhỏ khi chạy, nhiệt độ vỏ gối đỡ tăng dần và độ rung tăng lên. Nghe thấy tiếng lạ thì nên kiểm tra ngay, vì vòng bi mòn không tự khỏi mà chỉ mòn thêm.

Về tra dầu, tài liệu tham khảo của các hãng khác đưa ra mốc thay dầu lần đầu sau 150 giờ chạy, các lần sau khoảng 1.000 giờ chạy. Đây là con số tham khảo, không phải lịch chính thức của Winston. Lấy mốc 150 giờ và 1.000 giờ làm điểm bắt đầu, rồi theo dõi thực tế: dầu đen nhanh thì thay sớm hơn, dầu còn trong thì có thể kéo dài thêm.

Về lượng mỡ tra vào vòng bi, các nguồn tham khảo mâu thuẫn nhau nên bài này chỉ ghi dạng khoảng: mỡ lấp khoảng 1/2 đến 2/3 khoảng trống bên trong vòng bi. Tra quá ít thì vòng bi thiếu bôi trơn và nóng lên nhanh, tra quá đầy thì mỡ bị khuấy mạnh khi quay, sinh nhiệt và tràn ra ngoài.

Gối đỡ ngâm dầu là bộ phận riêng của quạt làm việc với khí nóng, như quạt lò hơi. Theo tài liệu hãng TOMECO, gối đỡ cần làm mát bằng nước khi nhiệt độ khí nóng trên 200°C, và đây là thông tin tham khảo từ tài liệu hãng, không phải thông số công bố của dòng DN. Mọi thao tác mở gối đỡ đều phải do người có chuyên môn thực hiện, người dùng không tự tháo gối đỡ hay thay vòng bi.

Model quạt ly tâm cao áp DN-HP-600 là ví dụ cho nhóm truyền động trực tiếp: công suất 0,75–30 kW, lưu lượng 600–12.500 m³/h, cột áp 1.800–5.800 Pa, động cơ Winston IE2 hoặc TECO. Quạt truyền động trực tiếp không có dây đai nên chỉ cần tập trung vào vệ sinh cánh và vòng bi.

5. Kiểm tra dây đai

Dây đai chỉ có ở các model truyền động gián tiếp, nơi motor nối với trục cánh bằng dây curoa và puli. Cách kiểm tra đơn giản nhất là ấn vào giữa đoạn dây đai dài nhất giữa hai puli: độ võng tham khảo khoảng 1–2 cm là bình thường, chùng hơn nhiều thì dây đai đã giãn và cần căng lại. Con số 1–2 cm này là tham khảo của hãng khác, không phải tiêu chuẩn của Winston.

Ngoài độ võng, cần nhìn kỹ bề mặt dây đai: dây đai mòn có vết nứt ngang, sợi bố lòi ra, mặt trong bóng loáng vì trượt nhiều trên puli. Dây đai đã nứt thì nên thay sớm, vì dây đai đứt khi đang chạy làm quạt dừng đột ngột. Khi thay thì thay cả bộ, không thay lẻ một sợi.

Puli cũng cần kiểm tra cùng lúc với dây đai: hai puli phải thẳng hàng với nhau, puli lệch làm dây đai mòn một bên, kêu rít khi chạy và nhanh đứt. Việc căn chỉnh puli và căng dây đai nên do người có chuyên môn thực hiện, vì căng quá tay làm mòn vòng bi nhanh, chùng quá tay làm dây đai trượt và sinh nhiệt. Các model truyền động gián tiếp trong dòng DN cần kiểm tra dây đai định kỳ là DN-LP-250, DN-MP-1000, DN-HP-1000, DN-MP-800, DN-AI-770, DN-AD-770 và DN-BF-800.

6. Câu hỏi thường gặp

Bao lâu bảo trì quạt công nghiệp một lần? Tùy môi trường đặt quạt: môi trường nhiều bụi thì vệ sinh cánh mỗi 2–3 tháng một lần, môi trường bình thường mỗi 6 tháng, môi trường sạch mỗi 12 tháng. Đây là lịch tham khảo chung, không phải lịch chính thức của Winston, nên điều chỉnh theo giờ chạy thực tế.

Tự vệ sinh cánh quạt được không? Được, với điều kiện đã cắt điện hoàn toàn và khóa nguồn trước khi làm, chỉ dùng khăn mềm và nước sạch hoặc dung dịch tẩy nhẹ pha loãng, không xịt nước vào motor và không dùng hóa chất ăn mòn. Phần điện và vòng bi phải do người có chuyên môn thực hiện.

Dây đai chùng thì xử lý sao? Dây đai chùng quá mức tham khảo 1–2 cm thì cần căng lại hoặc thay mới nếu đã nứt và mòn nhiều. Việc căng dây đai và căn chỉnh puli nên do người có chuyên môn thực hiện. Dây đai đã nứt ngang hoặc lòi sợi bố thì thay cả bộ, không thay lẻ một sợi.

Khi nào cần gọi kỹ thuật thay vì tự xử lý? Gọi kỹ thuật khi quạt có tiếng kêu lạ không hết sau khi vệ sinh, rung mạnh toàn thân, motor nóng bất thường dù quạt đã sạch và dây đai đã căng đúng. Quạt còn trong thời hạn bảo hành 12 tháng thì liên hệ đơn vị bán để được hướng dẫn bảo hành, không tự tháo motor hay thay vòng bi.

Bảo trì đều tay theo lịch và đúng người có chuyên môn cho phần điện và vòng bi thì quạt giữ được lưu lượng và chạy ổn định trong nhiều năm.