Bảo trì máy bơm nước và xử lý chạy yếu, kêu to, rung lắc đúng cách

Trả lời ngắn: Bảo trì máy bơm nước định kỳ gồm 3 việc chính: kiểm tra phớt làm kín, kiểm tra cánh bơm và vệ sinh lưới lọc ở họng hút. Bốn sự cố thường gặp là chạy yếu, kêu to, rung lắc và không lên nước, hầu hết bắt nguồn từ mồi nước, phớt, cánh bơm hoặc rác kẹt trong bơm. Bài viết gộp bảo trì và xử lý sự cố thành một bài, vì chẩn đoán sự cố bơm gắn chặt với bảo trì: sự cố nào cũng quay về kiểm tra phớt, cánh, mồi nước và rác.

1. Lịch bảo trì định kỳ gồm những gì

Bảo trì định kỳ của máy bơm nước xoay quanh 4 điểm: phớt, cánh bơm, lưới lọc và điện. Phớt làm kín ở chỗ trục động cơ đi xuyên qua vỏ bơm, ngăn nước rò ra ngoài dọc theo trục; kiểm tra phớt bằng cách nhìn xem có nước rò ở trục bơm hay không. Cánh bơm là bộ phận trực tiếp đẩy nước, kiểm tra xem cánh có sứt, mòn hay kẹt rác không. Lưới lọc ở họng hút giữ rác khỏi vào buồng bơm, vệ sinh lưới lọc khi thấy lưu lượng giảm.

Điểm thứ tư là điện: kiểm tra dây điện, hộp đấu dây và điểm tiếp xúc xem có cháy xém, lỏng hay ẩm ướt không. Bơm đặt ở nơi ẩm ướt mà hộp đấu dây không kín thì nước vào gây chập điện. Bốn điểm này kiểm tra định kỳ theo giờ chạy thực tế và môi trường dùng: nước lẫn nhiều cặn thì vệ sinh lưới lọc thường xuyên hơn, bơm chạy nhiều giờ mỗi ngày thì kiểm tra phớt và cánh thường xuyên hơn.

Bơm Inline lắp thẳng trên đường ống có một thuận lợi khi bảo trì: tháo lắp ngay trên tuyến ống mà không cần dỡ cả hệ thống ống. Xem chi tiết dòng Inline tại trang máy bơm Inline Wilson IRG, dải dòng đã công bố là 1–270HP, 4–994 m³/h, 10–150 m, tất cả là số max dòng.

2. Bơm chạy yếu: kiểm tra từ nguồn nước tới cột áp

Bơm chạy yếu là sự cố gặp nhiều nhất: động cơ vẫn chạy, nước vẫn ra, nhưng lưu lượng thấp hơn bình thường. Nguyên nhân thường gặp có 4 nhóm: hụt nước ở nguồn, mồi nước chưa đủ, lưới lọc tắc và cột áp cần cao hơn cột áp bơm. Kiểm tra theo thứ tự từ dễ tới khó: mực nước nguồn còn đủ không, buồng bơm đã mồi đầy nước chưa, lưới lọc ở họng hút có tắc rác không.

Nếu 3 điểm trên đều ổn mà bơm vẫn chạy yếu thì đối chiếu cột áp cần với cột áp danh định của model. Ví dụ máy bơm nước dân dụng Wilson JET-1100 1.5HP có công suất 1,1 kW, lưu lượng danh định 90 lít/phút và cột áp danh định 55 m. Khi cột áp cần vượt quá 55 m, ví dụ đẩy nước lên quá cao so với thiết kế, bơm vẫn chạy nhưng lưu lượng giảm rõ rệt. Trường hợp này không phải bơm hỏng, mà là chọn sai model cho chiều cao cần đẩy.

Một điểm hay bị quên: lưu lượng lớn nhất và cột áp lớn nhất của một model không đạt được cùng lúc. Bơm cho lưu lượng lớn nhất khi cột áp thấp, và cho cột áp lớn nhất khi lưu lượng nhỏ. Vì vậy khi chẩn đoán bơm chạy yếu, phải đối chiếu cả hai con số của đúng model đó, không chỉ đọc một con số lớn nhất trong bảng thông số.

3. Bơm kêu to: vòng bi, phớt và cánh kẹt rác

Bơm kêu to hơn bình thường là dấu hiệu có bộ phận bên trong đã mòn hoặc kẹt. Ba nguyên nhân thường gặp là vòng bi mòn, phớt khô hoặc mòn, và cánh bơm kẹt rác. Vòng bi mòn kêu rè rè đều theo tốc độ quay. Phớt khô kêu rít ở khu vực trục bơm. Cánh bơm kẹt rác kêu lạch cạch không đều, lúc to lúc nhỏ theo từng vòng quay.

Cách xử lý: dừng bơm ngay khi nghe tiếng kêu lạ, đừng để bơm chạy tiếp với hy vọng tiếng kêu tự hết. Chạy tiếp khi vòng bi đã mòn làm trục lệch, kéo theo phớt và cánh bơm hỏng thêm. Sau khi dừng, kiểm tra lần lượt: rác kẹt trong buồng bơm thì lấy ra và vệ sinh; phớt mòn hay rò nước thì thay phớt; vòng bi mòn thì gọi kỹ thuật thay vòng bi, vì thay vòng bi cần tháo động cơ và căn chỉnh lại trục.

Phòng ngừa tiếng kêu to cũng là bảo trì định kỳ: vệ sinh lưới lọc thường xuyên để rác không vào được buồng bơm, kiểm tra phớt trước khi phớt mòn hẳn, và không để bơm chạy khô. Bơm chạy khô không có nước làm mát phớt thì phớt mòn rất nhanh.

4. Bơm rung lắc: lắp lệch, chân đế lỏng và họng ống căng

Bơm rung lắc mạnh khi chạy thường do 3 nguyên nhân: lắp lệch tâm giữa motor và đầu bơm, chân đế hoặc bu lông lỏng, và họng ống căng kéo thân bơm. Lắp lệch tâm làm trục quay không đồng tâm, rung theo từng vòng quay và làm mòn vòng bi nhanh. Chân đế lỏng làm cả máy bơm rung trên bệ đặt. Họng ống lắp căng kéo thân bơm lệch khỏi vị trí cân bằng.

Cách xử lý: dừng bơm, kiểm tra và siết chặt toàn bộ bu lông chân đế và khớp nối ống, kiểm tra độ đồng tâm giữa motor và đầu bơm, kiểm tra họng ống có bị căng kéo không. Sau khi siết chặt và căn chỉnh lại, chạy thử và sờ tay lên thân bơm để cảm nhận độ rung. Bơm lắp đúng thì thân bơm chỉ rung nhẹ đều, không giật từng nhịp.

Rung lắc để lâu không xử lý sẽ làm lỏng thêm bu lông, nứt khớp nối ống và mòn vòng bi. Vì vậy rung lắc là sự cố cần xử lý ngay sau khi phát hiện, không để tới kỳ bảo trì tiếp theo.

5. Bơm không lên nước: mất mồi và hút sâu quá giới hạn

Bơm không lên nước là sự cố rõ ràng nhất: động cơ chạy nhưng vòi không có nước ra. Nguyên nhân thường gặp có 4 nhóm: mất mồi, hút sâu quá giới hạn, nguồn nước cạn và lưới lọc tắc hoàn toàn. Với bơm ly tâm đặt cạn, kiểm tra đầu tiên là mồi nước: buồng bơm và ống hút còn đầy nước hay đã tụt hết. Nếu mất mồi thì mồi lại trước khi chạy.

Nguyên nhân thứ hai là hút sâu quá giới hạn đã công bố của model. Máy bơm JET hút sâu 9 m, máy bơm HF-5A 50 2HP hút sâu 8 m, máy bơm HF-6C 80 3HP hút sâu 7 m. Khi mực nước giếng xuống sâu hơn giới hạn này, bơm đặt cạn không hút được nước dù mồi đầy đủ. Trường hợp đó phải đổi sang bơm hỏa tiễn thả chìm, ví dụ 4SD cho giếng 90 mm.

Nguyên nhân thứ ba và thứ tư là nguồn nước cạn và lưới lọc tắc hoàn toàn. Nguồn nước cạn thì bơm hút phải không khí thay vì nước. Lưới lọc tắc hoàn toàn thì nước không vào được họng hút. Cả hai đều kiểm tra được nhanh: nhìn mực nước nguồn và tháo lưới lọc ra vệ sinh. Sau khi xử lý xong 4 nhóm nguyên nhân này mà bơm vẫn không lên nước thì gọi kỹ thuật, vì có thể cánh bơm đã hỏng hoặc động cơ có vấn đề bên trong.

6. Câu hỏi thường gặp

Ba câu hỏi dưới đây được hỏi nhiều nhất. Trả lời ngắn gọn: tự xử lý được mồi nước, vệ sinh lưới lọc và siết bu lông; thay phớt, thay cánh và thay vòng bi thì gọi kỹ thuật; phớt thay khi rò nước chứ không có lịch cố định đã công bố; bơm chìm vẫn cần bảo trì cánh, rác và điện như bơm đặt cạn.

Khi nào tự xử lý, khi nào gọi kỹ thuật? Tự xử lý được các việc đơn giản: mồi lại nước khi mất mồi, vệ sinh lưới lọc khi tắc rác, siết chặt bu lông chân đế khi rung lắc. Gọi kỹ thuật khi cần thay phớt, thay cánh bơm, thay vòng bi hoặc đấu lại điện, vì các việc này cần tháo động cơ, căn chỉnh trục và kiểm tra điện an toàn.

Bao lâu thay phớt một lần? Không có lịch thay phớt cố định đã công bố cho dòng Wilson, nên bài viết không ghi số tháng hay số giờ cụ thể. Phớt thay khi có dấu hiệu rò nước ở trục bơm hoặc khi kiểm tra định kỳ thấy phớt mòn. Bơm chạy khô làm phớt mòn nhanh hơn nhiều, nên giữ bơm luôn có nước khi chạy là cách kéo dài tuổi thọ phớt tốt nhất.

Bơm chìm có cần bảo trì khác bơm đặt cạn không? Bơm chìm DSK, SB và SV không cần mồi nước vì đặt ngập trong nước, nhưng vẫn cần kiểm tra cánh bơm, rác kẹt và điện như bơm đặt cạn. Lưu lượng, cột áp, công suất và cỡ hạt rắn lớn nhất của cả ba model chìm hiện chưa công bố, nên khi chọn bơm chìm theo loại nước và loại rác cần đối chiếu đúng model cụ thể. Xem thêm tại trang máy bơm nước.

Muốn bơm ít sự cố ngay từ đầu, đọc bài lắp đặt máy bơm nước để lắp đúng 5 điểm: họng ống khớp, mồi nước đủ, hút sâu trong giới hạn, đấu đúng điện và chạy thử trước bàn giao. Lắp đúng rồi bảo trì đều thì bơm chạy ổn định lâu dài.