Lắp đặt động cơ điện: chân đế, mặt bích, căn đồng trục và chạy thử

Trả lời ngắn: Lắp đặt động cơ điện đúng gồm 5 việc theo thứ tự: đối chiếu tem máy cũ trước khi tháo máy, kiểm tra mặt lắp là chân đế hay mặt bích, căn đồng trục motor với thiết bị dẫn động, đấu dây đúng sơ đồ và đúng nhóm điện áp, rồi kiểm tra chiều quay và chạy thử trước khi bàn giao. Làm đủ 5 việc thì motor chạy êm, không rung lạ, không nóng máy bất thường. Bỏ qua một việc thì lỗi chỉ lộ ra khi máy đã chạy, sửa lại tốn nhiều thời gian hơn làm đúng ngay từ đầu.

1. Chuẩn bị trước lắp: đối chiếu tem máy cũ

Việc đầu tiên trước khi tháo máy cũ là đọc tem máy và ghi lại đủ 6 thông số: công suất, tốc độ, số cực, điện áp, khung và kiểu lắp. Sáu thông số này quyết định model thay thế có lắp vừa máy hay không. Cùng một công suất nhưng khác tốc độ, khác khung hay khác kiểu lắp thì cụm mới vẫn không gắn vừa, dù công suất đã đúng. Cách chắc nhất là chụp ảnh tem máy cũ gửi cho kỹ thuật đối chiếu trước khi chốt model, đừng đoán theo trí nhớ.

Tốc độ của motor đi theo số cực, ở tần số 50Hz thì 2 cực quay 2850, 4 cực quay 1450, 6 cực quay 980 vòng/phút. Khi đối chiếu tem thì kiểm tra cả ba số này cùng lúc: công suất, tốc độ và số cực phải khớp nhau thì model thay thế mới đúng. Ví dụ model nhỏ ML71-2 chỉ 0,37 kW, còn ML80-2 là 0,75 kW, 2 cực, 2850 vòng/phút, điện 220V; model cỡ vừa YE2-225S-4 là 37 kW, 4 cực, 1450 vòng/phút, chân đế B3, khung gang. Trước khi lắp còn cần kiểm tra mặt lắp đã sạch và phẳng hay chưa và chuẩn bị đủ bu lông, dụng cụ.

2. Kiểm tra mặt lắp: chân đế B3 hay mặt bích B5

Việc thứ hai là kiểm tra mặt lắp của máy để chốt kiểu lắp cho đúng. Chân đế, ký hiệu lắp B3, là cụm đứng trên mặt phẳng bằng bốn chân bắt bu lông. Mặt bích, ký hiệu lắp B5, là cụm bắt vào mặt đứng của máy bằng mặt bích tròn hay vuông. Mặt máy là mặt phẳng thì xem chân đế, mặt máy là mặt đứng thì xem mặt bích. Chốt kiểu lắp theo mặt máy thật, không chốt theo tên model, vì cùng một model có thể có cả hai bản chân đế và mặt bích.

Ví dụ rõ nhất là ML80-2 0,75 kW, 2 cực, 2850 vòng/phút: model này có cả bản chân đế B3 và bản mặt bích B5, cùng công suất và cùng tốc độ, chỉ khác kiểu lắp. Mua nhầm bản thì cụm không gắn vừa máy dù công suất, tốc độ và điện áp đã đúng. Khi đã chốt kiểu lắp thì đo đường kính trục máy và khoảng cách lỗ bắt để đối chiếu với khung của model. Khung và kiểu lắp của các model 15, 22, 55 và 75 kW đã xác minh là khung gang và chân đế B3.

3. Căn đồng trục motor với thiết bị dẫn động

Căn đồng trục là việc đặt trục motor và trục thiết bị dẫn động thẳng hàng với nhau trên cùng một đường tâm. Đây là bước quyết định motor chạy êm hay rung. Hai trục lệch nhau thì khớp nối phải chịu lực uốn liên tục, vòng bi mòn nhanh, máy kêu to và rung nhiều, lâu ngày còn làm hỏng cả trục. Lệch ít thì máy vẫn chạy được lúc đầu, nhưng tiếng kêu và độ rung tăng dần theo thời gian.

Cách làm là đặt motor lên mặt lắp, bắt bu lông vừa tay rồi mới căn chỉnh, chưa siết chặt ngay. Dùng thước thẳng hoặc đồng hồ so để kiểm tra độ thẳng hàng của hai trục ở nhiều vị trí quay khác nhau, chỉnh bằng cách kê đệm mỏng dưới chân motor cho tới khi hai trục thẳng hàng rồi mới siết bu lông. Siết bu lông theo đường chéo, siết đều từng chút một, siết xong thì kiểm tra lại độ thẳng hàng một lần nữa, vì siết bu lông có thể kéo motor lệch khỏi vị trí đã căn. Mô-men siết bu lông và khe hở căn chỉnh bằng số cụ thể chưa công bố, nên khi cần số chính xác thì kỹ thuật xác nhận theo từng model và từng cỡ khớp nối.

4. Đấu dây theo sơ đồ, đúng nhóm điện áp

Đấu dây phải theo sơ đồ ghi trong hộp đấu dây của chính model đó, không đấu theo thói quen hay theo sơ đồ của model khác. Sơ đồ ghi rõ từng đầu dây nối vào đâu, và đấu sai sơ đồ thì motor có thể không chạy, chạy yếu hoặc cháy cuộn dây. Trước khi đấu thì ngắt nguồn hoàn toàn và kiểm tra lại điện áp tại vị trí lắp, vì điện áp thực tế tại xưởng có thể khác điện áp danh định.

Điện áp quyết định chọn nhóm motor nào: vị trí chỉ có điện 220V thì chỉ dùng được động cơ 1 pha, công suất tối đa 4 kW; vị trí đã có điện 3 pha 380V thì dùng được toàn bộ dải động cơ 3 pha từ 0,75 kW tới 250 kW. Đấu dây xong thì kiểm tra lại từng đầu nối đã siết chặt hay chưa, dây điện có bị kẹp hay trầy vỏ hay không, và dây tiếp đất đã nối đúng hay chưa. Đóng kín nắp hộp đấu dây trước khi cấp điện chạy thử, vì hộp hở thì bụi và hơi ẩm lọt vào làm hỏng điểm tiếp xúc theo thời gian.

5. Kiểm tra chiều quay và chạy thử trước bàn giao

Trước khi nối tải thì kiểm tra chiều quay của motor. Bơm nước, quạt công nghiệp và nhiều máy sản xuất chỉ làm việc đúng khi trục quay đúng chiều thiết kế; quay ngược chiều thì bơm không đẩy nước, quạt không tạo gió, máy không làm đúng việc dù motor vẫn quay. Cách kiểm tra là cấp điện cho motor chạy không tải trong thời gian ngắn, nhìn chiều quay của trục rồi đối chiếu với mũi tên chiều quay ghi trên máy hoặc trên thiết bị dẫn động. Nếu chiều quay ngược thì ngắt điện, đấu lại theo sơ đồ chiều quay rồi kiểm tra lại, không để máy chạy ngược chiều với tải gắn sẵn.

Chiều quay đã đúng thì nối tải và chạy thử trước khi bàn giao. Khi chạy thử thì nghe tiếng kêu của motor và của khớp nối, cảm nhận độ rung ở chân đế và thân máy, và theo dõi nhiệt độ thân motor sau một thời gian chạy. Motor lắp đúng thì chạy êm, không có tiếng kêu lạ, không rung mạnh ở chân đế, nhiệt độ tăng đều rồi ổn định. Nếu máy rung mạnh, kêu to hay nóng lên bất thường thì dừng máy, kiểm tra lại căn đồng trục, bu lông chân đế và đấu dây, xử lý xong mới chạy thử lại. Giới hạn nhiệt độ và thời gian chạy thử bằng số cụ thể chưa công bố, nên kỹ thuật xác nhận theo từng model trước khi bàn giao. Khu vực lắp đặt đang phục vụ là TP.HCM, Bình Dương, Long An và Đồng Nai; toàn dòng có 34 model, 7 nhóm, dải công suất 0,37–250 kW, bảo hành 12 tháng.

6. Câu hỏi thường gặp

Thay motor mới có cần đối chiếu tem máy cũ không?

Có, vì tem máy cũ ghi đủ 6 thông số quyết định model thay thế có lắp vừa hay không: công suất, tốc độ, số cực, điện áp, khung và kiểu lắp. Cùng công suất nhưng khác tốc độ, khác khung hay khác kiểu lắp thì cụm mới vẫn không gắn vừa. Chụp ảnh tem máy cũ gửi cho kỹ thuật đối chiếu trước khi chốt model là cách nhanh nhất, không cần tháo máy ra đo lại.

ML80-2 mua bản chân đế hay mặt bích?

Mua theo mặt lắp của máy. ML80-2 có 2 bản là chân đế B3 và mặt bích B5, cùng công suất 0,75 kW và tốc độ 2850 vòng/phút. Mặt máy là mặt phẳng thì mua bản chân đế, mặt máy là mặt đứng thì mua bản mặt bích. Mua nhầm bản thì cụm không gắn vừa dù công suất và tốc độ đã đúng, nên kiểm tra mặt lắp của máy trước khi chốt đơn.

Motor lắp xong quay ngược chiều thì xử lý thế nào?

Ngắt điện ngay, không để máy chạy ngược chiều với tải gắn sẵn. Sau đó đấu lại theo sơ đồ chiều quay ghi trong hộp đấu dây của chính model đó rồi kiểm tra lại chiều quay khi chạy không tải. Chiều quay đã đúng mới nối tải và chạy thử. Nếu đấu lại rồi mà chiều quay vẫn ngược thì dừng lại và gọi kỹ thuật kiểm tra, không tự ý đổi sơ đồ đấu dây.

Chạy thử bao lâu thì bàn giao được?

Bàn giao khi motor chạy thử đã êm, không có tiếng kêu lạ, không rung mạnh ở chân đế và nhiệt độ thân motor đã ổn định. Thời gian chạy thử và giới hạn nhiệt độ bằng số cụ thể chưa công bố, nên kỹ thuật xác nhận theo từng model trước khi bàn giao. Nếu lúc chạy thử máy rung mạnh, kêu to hay nóng bất thường thì dừng máy, kiểm tra lại căn đồng trục, bu lông chân đế và đấu dây rồi chạy thử lại.

Mở trang danh mục động cơ điện để đối chiếu đủ 34 model sau khi đã nắm 5 bước lắp đặt trên. Bài cách chọn động cơ điện hướng dẫn 6 bước chốt model từ nhu cầu trước khi tới khâu lắp đặt này.