Cách chọn động cơ điện cho bơm, quạt và máy sản xuất: 6 bước từ nhu cầu đến đúng model

Trả lời ngắn: Cách chọn động cơ điện đúng model gồm 6 bước theo thứ tự: chốt thiết bị dẫn động, chốt công suất cần, chốt tốc độ và số cực, chốt điện áp hiện có, chốt kiểu lắp chân đế hay mặt bích, rồi chốt môi trường đặt máy. Làm đúng thứ tự này thì không chọn thừa công suất, không nhầm tốc độ và không nhầm kiểu lắp. Bỏ qua một bước thì model vẫn có thể sai dù 5 bước còn lại đều đúng.

1. Bước 1: chốt thiết bị dẫn động trước

Bước đầu tiên là xác định động cơ sẽ dẫn động thiết bị nào: bơm nước, quạt công nghiệp, máy nén khí hay máy sản xuất. Mỗi thiết bị có tải và tốc độ cần khác nhau, nên cùng một công suất mà gắn cho thiết bị khác nhau thì kết quả cũng khác nhau. Bơm nước cần động cơ quay ổn định để đẩy nước theo lưu lượng và cột áp thiết kế; quạt công nghiệp cần đúng tốc độ để tạo lưu lượng gió; máy nén khí cần đủ mô-men để nén tới áp suất làm việc; máy sản xuất như băng tải hay máy khuấy thì cần đối chiếu thêm tốc độ trục ra và mô-men kéo tải, có khi phải dùng motor giảm tốc thay vì động cơ điện thường.

Khi đã chốt được thiết bị dẫn động thì ghi lại 3 thông tin của máy đó: tải máy cần kéo nặng hay nhẹ, tốc độ trục máy cần quay bao nhiêu vòng một phút, và máy chạy liên tục hay chạy ngắt quãng. Ba thông tin này là đầu vào cho bước chọn công suất và số cực ở phía sau. Nếu chưa biết tải và tốc độ máy cần thì gửi thông tin máy và ảnh tem máy cũ cho kỹ thuật đối chiếu, đừng đoán công suất theo cảm tính, vì công suất đoán sai sẽ kéo theo cả model sai.

2. Bước 2 và 3: chốt công suất rồi chốt tốc độ và số cực

Bước thứ hai là chốt công suất cần theo tải máy đã xác định ở bước 1. Công suất chọn phải đủ kéo tải, không thừa quá nhiều và không thiếu. Chọn thừa quá nhiều thì motor chạy non tải và tốn điện hơn motor vừa đủ. Chọn thiếu thì motor phải gồng tải, nóng máy và nhanh hỏng. Dải công suất đang bán là 0,37–250 kW: động cơ 1 pha từ 0,37 kW tới 4 kW, động cơ 3 pha từ 0,75 kW tới 250 kW. Model mẫu ở giữa dải là động cơ điện YE2-225S-4 37 kW, hợp với bơm, quạt và máy nén cỡ vừa; model lớn nhất dòng là YE3-355M-4 250 kW cho máy lớn.

Bước thứ ba là chốt tốc độ và số cực theo tốc độ máy cần. Ở tần số 50Hz, 2 cực quay 2850, 4 cực quay 1450, 6 cực quay 980 vòng/phút. Máy cần quay nhanh thì chọn 2 cực, máy cần mô-men lớn hơn ở cùng công suất thì chọn 4 cực, máy cần quay chậm thì chọn 6 cực. Ví dụ cùng công suất 1,5 kW nhưng chọn khác nhau theo tốc độ: máy cần quay nhanh thì xem ML90S-2 2 cực 2850 vòng/phút, máy cần mô-men lớn hơn thì xem ML90L-4 4 cực 1450 vòng/phút. Hai model cùng 1,5 kW, cùng điện 220V, chỉ khác số cực và tốc độ, nên chốt tốc độ trước rồi mới chốt số cực. Chi tiết cách tính công suất và chọn số cực theo từng trường hợp xem bài cách tính công suất động cơ điện.

3. Bước 4: chốt điện áp hiện có tại vị trí lắp

Bước thứ tư là chốt điện áp hiện có tại vị trí lắp, vì điện áp quyết định chọn động cơ 1 pha hay 3 pha. Vị trí chỉ có điện 220V thì chỉ dùng được động cơ 1 pha, công suất tối đa 4 kW; máy cần trên 4 kW thì bắt buộc phải kéo điện 3 pha rồi mới chọn động cơ 3 pha. Vị trí đã có điện 3 pha 380V thì dùng được toàn bộ dải động cơ 3 pha từ 0,75 kW tới 250 kW, kèm các lựa chọn phòng nổ và tốc độ thấp. Trước khi chốt bước này thì đo điện áp tại vị trí lắp, đừng đoán theo điện áp ghi trên catalogue chung, vì điện áp thực tế tại xưởng có thể khác với điện áp danh định.

Trường hợp đặc biệt là TYJX-1100 chạy bằng biến tần chuyên dụng, không chạy trực tiếp ở tần số lưới cố định, nên khi mua model này thì xác nhận với kỹ thuật về biến tần đi kèm trước khi chốt. Nếu điện áp tại vị trí lắp không khớp với dải điện áp của model đã chọn thì phải quay lại đổi model, không cố đấu điện sai vì motor sẽ không chạy đúng hoặc nhanh hỏng.

4. Bước 5: chốt kiểu lắp chân đế hay mặt bích

Bước thứ năm là chốt kiểu lắp theo mặt lắp của máy. Chân đế, ký hiệu lắp B3, là cụm đứng trên mặt phẳng bằng bốn chân bắt bu lông. Mặt bích, ký hiệu lắp B5, là cụm bắt vào mặt đứng của máy bằng mặt bích tròn hay vuông. Mặt máy là mặt phẳng thì xem chân đế, mặt máy là mặt đứng thì xem mặt bích. Cùng một model có thể có cả 2 bản chân đế và mặt bích, nên chốt kiểu lắp theo mặt máy thật, không chốt theo tên model.

Ví dụ rõ nhất là động cơ điện 1 pha ML80-2 0,75 kW: model này có cả bản chân đế B3 và bản mặt bích B5, cùng công suất 0,75 kW, cùng tốc độ 2850 vòng/phút, chỉ khác kiểu lắp. Mua nhầm bản thì cụm không gắn vừa máy dù công suất, tốc độ và điện áp đã đúng. Khi đã chốt kiểu lắp thì đo đường kính trục máy và khoảng cách lỗ bắt để đối chiếu với khung của model. Khung và kiểu lắp của các model 15, 22, 55 và 75 kW đã xác minh là khung gang và chân đế B3.

5. Bước 6: chốt môi trường đặt máy

Bước cuối cùng là chốt môi trường đặt máy, vì môi trường quyết định có cần dòng chuyên dụng hay không. Máy đặt trong xưởng khô bình thường thì dùng động cơ thường 3 pha hoặc 1 pha là đủ. Máy đặt trong kho xăng dầu, nhà máy hóa chất hay khu vực có hơi cháy thì bắt buộc dùng động cơ phòng nổ: YBF3-80M1-4 0,55 kW cho quạt hút, hoặc 4 model YBE4 1,5–7,5 kW, cấp phòng nổ Ex d IIB T4 Gb, cấp bảo vệ IP55. Máy đặt trong nhà máy thực phẩm hay dược phẩm, nơi ẩm ướt và phải xịt rửa thường xuyên, thì xem nhóm giảm tốc inox RESR, RESK và RESS với vỏ inox chống gỉ.

Môi trường còn ảnh hưởng tới bảo trì sau này: nơi nhiều bụi thì vệ sinh cánh tản nhiệt và vỏ motor thường xuyên hơn để motor không nóng máy; nơi ẩm ướt thì kiểm tra hộp đấu dây và điểm tiếp xúc điện kỹ hơn. Khu vực lắp đặt đang phục vụ là TP.HCM, Bình Dương, Long An và Đồng Nai. Ngoài 4 tỉnh này thì liên hệ kỹ thuật để xác nhận trước khi chốt đơn. Chốt đủ 6 bước thì model đã chọn vừa với tải, tốc độ, điện áp, mặt lắp và môi trường.

6. Câu hỏi thường gặp

Chọn công suất theo cảm tính có được không?

Không nên, vì công suất thừa quá nhiều thì motor chạy non tải và tốn điện hơn motor vừa đủ, còn công suất thiếu thì motor phải gồng tải, nóng máy và nhanh hỏng. Cách làm đúng là chốt tải máy và tốc độ cần trước, rồi chọn công suất theo tải đó. Khi chưa biết tải máy cần bao nhiêu thì gửi thông tin máy và ảnh tem máy cũ cho kỹ thuật đối chiếu.

Cùng 1,5 kW thì chọn ML90S-2 hay ML90L-4?

Chọn theo tốc độ máy cần. ML90S-2 là model 2 cực, quay 2850 vòng/phút, hợp với máy cần quay nhanh. ML90L-4 là model 4 cực, quay 1450 vòng/phút, cho mô-men lớn hơn ở cùng công suất, hợp với máy cần kéo tải nặng hơn. Hai model cùng 1,5 kW, cùng điện 220V, chỉ khác số cực và tốc độ, nên chốt tốc độ trước rồi mới chốt model.

ML80-2 có mấy bản, mua bản nào?

ML80-2 có 2 bản là chân đế B3 và mặt bích B5, cùng công suất 0,75 kW và tốc độ 2850 vòng/phút. Mặt máy là mặt phẳng thì mua bản chân đế, mặt máy là mặt đứng thì mua bản mặt bích. Mua nhầm bản thì cụm không gắn vừa dù công suất và tốc độ đã đúng, nên kiểm tra mặt lắp của máy trước khi chốt đơn.

Khi nào cần kỹ thuật đối chiếu tem máy cũ?

Khi đang thay động cơ cũ và tem máy còn đọc được, hoặc khi tải và tốc độ máy cần chưa rõ. Gửi ảnh tem máy cũ kèm thông tin tải máy, kỹ thuật đối chiếu 6 thông số trên tem là công suất, tốc độ, số cực, điện áp, khung và kiểu lắp rồi mới chốt model thay thế. Tem là căn cứ nhanh nhất để chọn model vừa với máy cũ mà không cần tháo máy ra đo lại.

Mở trang danh mục động cơ điện để đối chiếu đủ 34 model sau khi đã chốt đủ 6 bước trên. Bài động cơ điện là gì giải thích cấu tạo chung và 5 nhóm đang bán trước khi chọn theo 6 bước này.