Gối đỡ ngâm dầu cho quạt công nghiệp và máy bơm
Trả lời ngắn: Quạt công nghiệp và máy bơm đều có trục quay liên tục, sinh nhiệt trong vòng bi, và mỗi lần dừng máy thay gối là dây chuyền ngừng chạy. Vì vậy cả hai đều dùng gối đỡ ngâm dầu: vòng bi ngâm trong bể dầu nên được bôi trơn liên tục và tản nhiệt tốt hơn gối chỉ bôi mỡ. Dòng gối đỡ ngâm dầu Winston tại Tiến Phát gồm 14 model, vỏ gang, làm mát dầu hoặc nước, chịu nhiệt tới 500°C ở mức dòng, bảo hành 12 tháng; dải trục 28–85 mm, cao gối 80–375 mm. Bài viết giải thích gối đỡ ngâm dầu cho quạt công nghiệp và gối đỡ ngâm dầu cho máy bơm làm việc thế nào, và cách chọn đúng bằng 5 con số đo trên gối cũ.
1. Vì sao trục quạt và trục máy bơm cần gối ngâm dầu?
Trục quạt công nghiệp và trục máy bơm có ba điểm chung: trục quay liên tục nhiều giờ mỗi ngày, trục quay sinh nhiệt do ma sát, và dừng máy là thiệt hại. Quạt dừng thì nhà xưởng mất thông gió và hút bụi, máy bơm dừng thì mất nước cho cả dây chuyền.
Gối đỡ ngâm dầu sinh ra cho đúng kiểu làm việc này: vỏ gối bằng gang chứa một bể dầu ở phần dưới, phần dưới của vòng bi ngập trong dầu. Khi trục quay, vòng bi cuốn dầu từ bể lên bôi trơn các viên bi và rãnh lăn, dầu chảy trở lại bể và mang theo nhiệt. Dầu luôn có sẵn trong vỏ gối, nên vòng bi được bôi trơn liên tục mà không cần dừng máy để tra mỡ, gối tản nhiệt tốt hơn và chu kỳ bảo dưỡng dài hơn. Nhiệt độ vỏ gối bình thường khi chạy là dưới 70°C; nóng hơn thường do thiếu dầu, thừa dầu, lệch tâm hoặc ổ bi hỏng. Dầu thường dùng là dầu bánh răng hoặc dầu tuabin ISO VG 46–68.
2. Phía quạt công nghiệp: rung và nhiệt là hai kẻ thù của vòng bi
Quạt hút và quạt ly tâm trong nhà xưởng thường chạy liên tục cả ca làm việc để thông gió và hút khí nóng. Trục quạt dài, cánh quạt nặng, quay nhiều giờ liền, nên vòng bi chịu hai tác động lớn nhất: rung và nhiệt. Rung là kẻ thù thứ nhất: cánh quạt quay tạo rung động truyền xuống trục và vòng bi, rung nhỏ nhưng kéo dài làm vòng bi mòn nhanh, cuối cùng gối kêu và kẹt trục. Dầu lỏng bôi trơn đều mọi bề mặt tiếp xúc trong vòng bi, giảm ma sát do rung, vỏ gang nặng giữ gối ổn định trên bệ máy.
Nhiệt là kẻ thù thứ hai. Quạt hút khí nóng trong xưởng, hoặc quạt đặt trong khu vực làm việc nóng, làm nhiệt độ quanh gối đỡ tăng lên. Gối ngâm dầu tản nhiệt tốt hơn gối bôi mỡ vì dầu lỏng lưu thông và mang nhiệt ra khỏi ổ bi, rồi truyền qua vỏ gang ra ngoài. Dấu hiệu gối sắp hỏng: tiếng kêu lạ, rung tăng dần, vỏ gối nóng hơn bình thường, rồi rò dầu qua phớt. Nghe tiếng kêu lạ hoặc thấy vỏ gối nóng là lúc nên kiểm tra mức dầu và vòng bi.
3. Phía máy bơm: trục bơm quay liên tục, vị trí nóng thì dùng bản giải nhiệt nước
Trục máy bơm cũng quay liên tục nhiều giờ mỗi ngày như trục quạt. Máy bơm cấp nước, bơm nước làm mát hay bơm thoát nước chạy dài hạn, dừng bơm là mất nước cho cả dây chuyền. Vì vậy gối đỡ trục bơm cần đúng hai thứ như gối đỡ trục quạt: bôi trơn liên tục và tản nhiệt tốt.
Điểm khác của máy bơm nằm ở vị trí lắp đặt: máy bơm hay đặt gần nguồn nhiệt, trong phòng bơm kín và nóng, hoặc cạnh lò hơi và đường ống nước nóng. Với vị trí lắp nóng, dòng Winston có 3 model giải nhiệt nước, hai model mang hậu tố N, có áo làm mát nước quanh vỏ gối với cổng nước vào và ra.
| Model giải nhiệt nước | Đường kính trục | Cao gối | Vòng bi | Trọng lượng |
|---|---|---|---|---|
| H-140-6312N | 48 hoặc 42 mm | 140 mm | 6312 | 48 kg |
| GH-140-6314 | 55 hoặc 60 mm | 140 mm | 6314 | 74 kg |
| GH-180-6316N | 65 hoặc 70 mm | 180 mm | 6316 | 130 kg |
Ví dụ, gối đỡ ngâm dầu GH-180-6316N là bản giải nhiệt nước cho trục 65 hoặc 70 mm, cao gối 180 mm, vòng bi 6316, trọng lượng 130 kg. Chọn bản nước cần có sẵn nguồn nước làm mát tại vị trí lắp, và phải xác nhận gối cũ có cổng nước. Vị trí lắp bình thường, thoáng mát thì bản dầu là đủ.
4. Chọn gối cho quạt và máy bơm theo cùng 5 con số
Dù là trục quạt hay trục bơm, cách chọn gối đều giống nhau: đo đúng 5 con số trên gối cũ đang lắp trên máy, vì người mua gần như luôn thay gối cũ trên máy đang chạy.
Đường kính trục. Dùng thước kẹp đo đường kính trục thực tế tại vị trí lắp gối, vì trục sai thì gối không lắp được. Có model hai cỡ trục (48 hoặc 42 mm, 55 hoặc 60 mm, 65 hoặc 70 mm); chữ “hoặc” nghĩa là cỡ trục đặt theo trục thực tế, nên bắt buộc đo thực tế.
Cao gối. Cao gối là chiều cao từ mặt đế tới tâm trục, quyết định tim trục gối mới có thẳng với máy cũ hay không. Cùng trục 38 mm có hai model, H-80-6309 cao 80 mm và H-115-6310 cao 115 mm, chọn sai cao gối là gối mới không lắp vừa máy cũ.
Mã vòng bi. Đọc mã dập trên vòng bi cũ, hoặc đọc trong tên model gối cũ: số cuối là mã vòng bi, ví dụ bi 6308 đi với H-80-6308. Mã bi cố định theo model gối, chỉ hãng bi là tuỳ chọn (Koyo, C&U hoặc ZWZ).
Dài gối và rộng chân đế. Dài gối là chiều dài vỏ gối, rộng chân đế là chiều rộng đế và khoảng cách lỗ bắt bu lông. Hai con số này quyết định gối mới có lắp vừa bệ máy sẵn có hay không.
Có đủ 5 con số, kỹ thuật đối chiếu với 14 model đang bán để tìm model khớp, rồi tư vấn tiếp về làm mát và hãng vòng bi: lắp sẵn là NSK cho LK-280-6316, ZWZ cho 13 model còn lại.
5. Ví dụ theo cỡ trục: dải 28–85 mm phủ quạt và bơm cỡ vừa và lớn
Dải toàn dòng Winston phủ trục từ 28 mm tới 85 mm và cao gối từ 80 mm tới 375 mm, đủ cho quạt và máy bơm cỡ vừa và lớn. Các ví dụ dưới đây xếp theo cỡ trục, không phải cặp tương ứng đã công bố giữa model gối và model quạt hay model bơm cụ thể.
Đầu nhỏ của dải: H-80-6308, trục 28 mm, cao gối 80 mm, vòng bi 6308, trọng lượng 18 kg, là model nhỏ nhất dòng. Giữa dải: GH-140-6314, bản giải nhiệt nước, trục 55 hoặc 60 mm, cao gối 140 mm, vòng bi 6314, trọng lượng 74 kg. Đầu lớn: LK-375-22320, trục 85 mm, cao gối 375 mm, vòng bi 22320, trọng lượng 300 kg, là model lớn nhất dòng.
Một ví dụ gối cỡ lớn là gối đỡ ngâm dầu LK-280-6316: trục 65 mm, cao gối 280 mm, vòng bi 6316 hãng NSK, trọng lượng chưa công bố. Theo bản vẽ Winston, model này có dài gối 1140 mm, rộng chân đế 510 mm và dài trục 140 mm. Cả dòng chịu nhiệt tới 500°C ở mức dòng, bảo hành 12 tháng; 500°C là khả năng chịu nhiệt của gối đỡ ở mức dòng, không phải nhiệt độ vận hành của vòng bi hay của dầu.
6. Lắp đặt và giao hàng tại TP.HCM, Bình Dương, Long An, Đồng Nai
Gối đỡ ngâm dầu có sẵn kho tại TP.HCM, giao 24–48 giờ tại TP.HCM, giao toàn quốc. Lắp đặt tại TP.HCM, Bình Dương, Long An và Đồng Nai.
Trước khi lắp gối mới, cần đối chiếu lại 5 con số trên gối cũ với gối mới, kiểm tra mặt bệ máy và lỗ bắt có khớp với chân đế gối mới không. Với bản giải nhiệt nước, cần đấu sẵn đường nước vào và ra. Sau khi lắp, chạy thử trước khi bàn giao: nghe tiếng vòng bi, xem máy có rung bất thường không, kiểm tra nhiệt độ vỏ gối và mức dầu. Vỏ gối dưới 70°C khi chạy là bình thường; nếu nóng hơn, kêu to hay rò dầu qua phớt, cần dừng máy kiểm tra thiếu dầu, thừa dầu, lệch tâm hay ổ bi hỏng. Hướng dẫn chọn chi tiết từng bước xem bài cách chọn gối đỡ ngâm dầu.
Câu hỏi thường gặp
Gối đỡ ngâm dầu cho quạt công nghiệp khác gì cho máy bơm?
Không khác về nguyên lý và cách chọn: cả hai đều dùng gối ngâm dầu cho trục quay liên tục, và đều chọn theo cùng 5 con số đo trên gối cũ. Điểm khác nằm ở vị trí lắp: máy bơm hay đặt trong phòng bơm kín và nóng, nên hay cần bản giải nhiệt nước hơn quạt.
Có thể dùng chung một model gối cho quạt và bơm không?
Được, nếu 5 con số trên gối cũ của hai máy trùng nhau. Chọn gối theo số đo, không theo tên máy.
Vị trí lắp nóng thì chọn gối nào?
Chọn một trong 3 model giải nhiệt nước: H-140-6312N, GH-140-6314 hoặc GH-180-6316N, tùy cỡ trục và cao gối đo được trên gối cũ.
Gối đỡ ngâm dầu có dùng cho máy khác ngoài quạt và máy bơm không?
Bài viết này chỉ nói hai ứng dụng đã công bố là quạt công nghiệp và máy bơm. Ứng dụng khác chưa công bố, nên cần gửi 5 con số trên gối cũ để kỹ thuật đối chiếu.
