Bảo trì hộp số giảm tốc và xử lý kêu to, rò dầu, nóng máy đúng cách

Trả lời ngắn: Bảo trì hộp số giảm tốc gồm 5 hạng mục định kỳ: kiểm tra mức dầu và rò rỉ ở phớt và gioăng, thay dầu định kỳ, kiểm tra bánh răng và bánh vít mòn, vệ sinh vỏ và cánh tản nhiệt, kiểm tra chân đế và bu lông siết. Bốn sự cố thường gặp là kêu to, rò dầu, nóng máy và rung lắc, phần lớn đều bắt nguồn từ ba nguyên nhân: thiếu dầu, phớt mòn và lắp lệch tâm. Bài này gộp bảo trì và xử lý sự cố trong một bài, vì chẩn đoán sự cố hộp số gắn chặt với bảo trì. Bài này không ghi chu kỳ thay dầu theo giờ hay loại dầu cụ thể cho từng model, vì chưa công bố.

1. Lịch bảo trì hộp số giảm tốc gồm những hạng mục nào

Lịch bảo trì hộp số giảm tốc gồm 5 hạng mục kiểm tra định kỳ, làm theo thứ tự từ dễ tới khó. Thứ nhất, kiểm tra mức dầu qua mắt dầu hay que thăm dầu: dầu đủ mức thì bánh răng và bánh vít được bôi trơn đầy đủ, dầu thấp hơn mức tối thiểu thì châm thêm trước khi chạy tiếp. Thứ hai, kiểm tra rò rỉ ở phớt và gioăng: dầu loang quanh trục ra hay quanh nắp hộp số là dấu hiệu phớt mòn hay gioăng không còn kín. Thứ ba, kiểm tra bánh răng và bánh vít mòn: nghe tiếng kêu khi chạy, xem mạt kim loại lẫn trong dầu khi thay dầu, mạt nhiều là dấu hiệu bánh răng mòn.

Thứ tư, vệ sinh vỏ hộp số và cánh tản nhiệt: bụi và dầu bám trên vỏ làm giảm khả năng tản nhiệt, hộp số nóng nhanh hơn khi chạy liên tục. Vệ sinh bằng giẻ khô hay khí nén, không xịt nước trực tiếp vào phớt và lỗ thở. Thứ năm, kiểm tra chân đế và bu lông siết: bu lông lỏng làm cụm rung lắc, rung lắc lâu ngày làm lệch tâm trục và mòn bánh răng nhanh hơn. Hai dòng tải nặng là hộp số MVF với tỉ số lên tới 1/3600 và EF với mô-men tối đa 32.000 N.m, khi chạy tải lớn thì kiểm tra phớt và mức dầu thường xuyên hơn.

2. Thay dầu hộp số: khi nào và lưu ý gì

Thay dầu định kỳ là hạng mục quan trọng nhất trong bảo trì hộp số, vì dầu vừa bôi trơn vừa làm mát bánh răng và bánh vít bên trong. Dấu hiệu cần thay dầu là dầu đổi màu sẫm, có mùi khét hay lẫn mạt kim loại khi xả ra. Dầu mới châm vào phải đúng mức quy định, không châm quá đầy vì dầu quá đầy sẽ tràn qua phớt và lỗ thở khi hộp số nóng lên. Khi thay dầu thì xả hết dầu cũ rồi châm dầu mới tới mức mắt dầu.

Bài này không ghi chu kỳ thay dầu theo số giờ cụ thể cho từng model, vì chu kỳ này chưa công bố. Cách làm đúng là theo dõi tình trạng dầu thực tế: máy chạy liên tục nhiều giờ một ngày hay làm việc trong môi trường nóng và bụi thì dầu xuống cấp nhanh hơn, cần kiểm tra thường xuyên hơn. Không dùng loại dầu tùy tiện thay cho dầu hộp số, vì dầu sai chủng loại làm tăng ma sát và giảm tuổi thọ bánh răng; loại dầu và chu kỳ thay cho đúng model thì hỏi kỹ thuật trước khi thay. Khi châm dầu mới thì kiểm tra phớt và gioăng cùng lúc, vì thay dầu mà phớt đã mòn thì dầu mới sẽ rò ra ngoài ngay.

3. Kêu to và rung lắc: nguyên nhân và cách xử lý

Kêu to là sự cố hay gặp nhất của hộp số giảm tốc, và có 3 nguyên nhân chính. Thứ nhất là bánh răng mòn: bánh răng mòn làm khe hở ăn khớp lớn, khi chạy phát ra tiếng gõ đều theo vòng quay. Thứ hai là lắp lệch tâm: trục ra của hộp số và trục thiết bị dẫn động không cùng đường thẳng, bánh răng ăn khớp lệch và phát ra tiếng rít. Thứ ba là thiếu dầu: dầu thấp hơn mức tối thiểu thì bánh răng khô, ma sát kim loại trực tiếp gây tiếng kêu lớn và nóng máy nhanh. Cách xử lý theo thứ tự: dừng máy, kiểm tra mức dầu trước, kiểm tra lại căn đồng trục, rồi mới xem tới bánh răng mòn.

Rung lắc thường đi kèm với kêu to và có 2 nguyên nhân chính: chân đế lỏng và lệch tâm. Chân đế lỏng làm cả cụm rung theo từng vòng quay, rung lâu ngày làm lệch tâm trục và mòn bánh răng nhanh hơn. Cách xử lý: siết chặt toàn bộ bu lông chân đế hay mặt bích, căn lại đồng trục rồi kiểm tra lại sau khi siết. Khi đã xử lý dầu, chân đế và đồng trục mà hộp số vẫn kêu to và rung mạnh thì bánh răng đã mòn nặng, cần gọi kỹ thuật kiểm tra và thay bánh răng, không cố chạy tiếp.

4. Rò dầu: nguyên nhân và cách xử lý

Rò dầu là dầu chảy ra ngoài hộp số qua phớt, gioăng hay vỏ, thường thấy dầu loang quanh trục ra, quanh nắp hộp số hay dưới chân đế. Nguyên nhân thứ nhất và hay gặp nhất là phớt mòn: phớt trục ra mòn theo thời gian, khe hở giữa phớt và trục lớn dần, dầu rò ra ngoài khi hộp số chạy. Nguyên nhân thứ hai là gioăng không kín: gioăng nắp hộp số chai cứng hay lắp lệch, dầu rò qua khe gioăng. Nguyên nhân thứ ba là nứt vỏ: vỏ hộp số nứt do va đập hay quá tải, dầu rò qua vết nứt.

Cách xử lý tùy nguyên nhân: phớt mòn thì thay phớt mới đúng cỡ, gioăng không kín thì thay gioăng và siết đều bu lông nắp, vỏ nứt thì gọi kỹ thuật đánh giá mức độ nứt trước khi quyết định sửa hay thay vỏ. Khi phát hiện rò dầu thì châm dầu về đủ mức trước, rồi xử lý nguyên nhân ngay, không để hộp số chạy thiếu dầu. Sau khi thay phớt hay gioăng thì chạy thử không tải vài phút để kiểm tra còn rò hay không, rồi mới chạy có tải.

5. Nóng máy: nguyên nhân và cách xử lý

Nóng máy là vỏ hộp số nóng lên nhanh và giữ nhiệt cao khi chạy, có 3 nguyên nhân chính. Thứ nhất là quá tải: tải vượt mô-men cho phép của hộp số, motor phải gồng để kéo tải, ma sát bên trong tăng và sinh nhiệt nhiều. Thứ hai là thiếu dầu: dầu thấp hơn mức tối thiểu thì bánh răng không được bôi trơn và làm mát đầy đủ, ma sát kim loại trực tiếp làm nóng máy nhanh. Thứ ba là thông gió kém: bụi bám trên vỏ và cánh tản nhiệt làm giảm khả năng tản nhiệt, hộp số chạy liên tục nhiều giờ thì nhiệt tích tụ và vỏ nóng dần.

Cách xử lý theo thứ tự: dừng máy và để nguội, kiểm tra mức dầu và châm về đủ mức, vệ sinh vỏ và cánh tản nhiệt, rồi xem lại tải máy có vượt mô-men cho phép hay không. Khi máy nặng tải hơn dự tính thì đối chiếu lại tỉ số và mô-men với kỹ thuật, thay vì ép hộp số chạy tiếp vì quá tải kéo dài sẽ làm mòn bánh răng và hỏng phớt. Bài này không ghi ngưỡng nhiệt độ cụ thể của vỏ hộp số, vì số này chưa công bố cho từng model.

6. Câu hỏi thường gặp

Khi nào tự xử lý, khi nào gọi kỹ thuật?

Tự xử lý được các việc đơn giản: kiểm tra và châm dầu về đủ mức, vệ sinh vỏ và cánh tản nhiệt, siết chặt bu lông chân đế, căn lại đồng trục. Gọi kỹ thuật khi hộp số vẫn kêu to và rung mạnh sau khi đã xử lý dầu, chân đế và đồng trục, khi rò dầu do nứt vỏ, hay khi cần thay bánh răng và phớt.

Thay dầu hộp số bao lâu một lần?

Bài này không ghi chu kỳ thay dầu theo số giờ cụ thể cho từng model, vì chu kỳ này chưa công bố. Cách làm đúng là theo dõi tình trạng dầu thực tế: dầu đổi màu sẫm, có mùi khét hay lẫn mạt kim loại thì thay. Máy chạy liên tục nhiều giờ một ngày hay làm việc trong môi trường nóng và bụi thì kiểm tra dầu thường xuyên hơn.

Hộp số kêu to có phải đã hỏng không?

Chưa chắc. Kêu to có thể chỉ do thiếu dầu hay lắp lệch tâm, hai nguyên nhân này xử lý được bằng cách châm dầu và căn lại đồng trục. Khi đã xử lý dầu và đồng trục mà hộp số vẫn kêu to thì bánh răng đã mòn nặng, lúc đó mới cần gọi kỹ thuật kiểm tra và thay bánh răng.

Làm đủ 5 hạng mục bảo trì trong bài này rồi mở trang danh mục motor giảm tốc để đối chiếu model cần thay phớt hay bánh răng. Bài lắp đặt motor giảm tốc hướng dẫn căn đồng trục và chạy thử đúng cách ngay từ khi lắp mới.